قانون علیت به ‌مثابه بنیان هستی‌شناختی خداشناسی عقلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی

چکیده

خداشناسی عقلی بر سه دسته مبادی تصدیقی، یعنی مبادی معرفت‌شناختی، زبان‌شناختی و هستی‌شناختی استوار است که مهم‌ترین مبنای هستی‌شناختی آن، قانون علیت و فروع آن است. درمجموع چهار دیدگاه در مناط نیاز به علت و به ‌بیان دیگر، چهار تقریر از قانون علیت وجود دارد که پذیرش هر یک، نتایج خاصی در خداشناسی فلسفی در پی دارد.
بنا به ‌ادعای برخی فیلسوفان غربی، «هر موجودی نیازمند علت است»؛ درنتیجه راهی برای اثبات وجود خدا به ‌مثابه علت غیرمعلول و خالق غیرمخلوق وجود ندارد. الحاد و خداناباوری بسیاری از اندیشمندان غربی در نادرستی برداشت ایشان از قانون علیت ریشه دارد.
بر پایۀ سه تقریر دیگر می‌توان وجود خدا را اثبات کرد؛ اما در تصویر نحوۀ نیازمندی غیرخدا به خداوند متعال، اختلاف دارند. بنا بر تقریر متکلمان و مردم عادی، «هر حادث زمانی، محتاج علت است». با این تقریر، وجود خدا اثبات می‌شود؛ ولی مخلوقات تنها در حدوث خود نیازمند به اویند. بنا بر تقریر فیلسوفان پیش از ملاصدرا «هر ممکن‌الوجودی محتاج علت است»؛ در‌نتیجه خدا به ‌مثابه واجب‌الوجود اثبات می‌شود و همۀ ممکنات در حدوث و بقای وجود خود، نیازمند واجب‌اند. اما طبق دیدگاه ملاصدرا «هر موجود رابط، محتاج علت است». امتیاز این دیدگاه بر دو دیدگاه پیشین، این است که تحلیل عمیق‌تر و دقیق‌تری از نحوه نیازمندی مخلوقات به خداوند متعال را به تصویر می‌کشد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Causality as the Ontological Basis of the Intellectual Knowledge of God

نویسنده [English]

  • Mahdi Abdollahi
چکیده [English]

Intellectual knowledge of God is based on epistemological, linguistic, and ontological bases, which its most important ontological base is causality and its ancillaries. There are four viewpoints in causality that accepting each of them leads to a specific result in philosophical knowledge of God. Some philosophers clam that "every being requires a cause"; consequently, there is no any way to prove the existence of God as the uncreated creator. Atheism of many western thinkers has roots in this false concept of causality. According to three other versions, one can prove the existence of God; but each one present different image of requirement of "other ones than God" to God. Theologians and ordinary people believes that "every temporally contingent (Hadith Zamani) requires cause". The existence of God can be proved with this version; but the created beings require Him only in their creation. According to the statements of the pre-Mulla Sadra philosophers that "every contingent existent (Mumkin Al-Wujud) requires cause", God as the necessary existence (Wajib al-Wujud) can be proved and all the contingents require the necessary existence in being created and their continuity of existence. However, according to Mulla Sadra's viewpoint "every dependent being requires cause". This viewpoint is a more profound and precise analysis that depicts the manner of the requirements of the created beings to the transcendent God. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • theological knowledge of God
  • Causality
  • atheism
  • contingency
  • quidditative contingency (al-Imkan al-Mahuwi)
  • needy contingency (al-Imkan al-Faqri)