رابطه منطقی معجزه با صدق گفتار آورنده آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم و دکتری مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

موضوع این مقاله یکی از مسائل پرپیشینه و ریشه‌دار کلامی و قرآنی است و آن «رابطه معجزه با صدق ادعای آورنده معجزه» است و اینکه چگونه مثلاً انداختن عصا و تبدیل آن به افعی، دلیل بر حقانیت قول آورنده و رسالت او از جانب خداست و به اصطلاح چه رابطه‌ای بین یک عمل تکوینی و نبوت که یک منصب معنوی است، وجود دارد. ما در این مقاله در صددیم دلالت آن را به صورت برهانی ثابت کنیم. دلایلی برای اثبات این مدّعی مطرح شده است؛ مانند قول مشهور «قبح اغراءِ به جهل» و بیان علامه طباطباییŠ با قاعده فلسفی «حکم الامثال فی ما یجوز». دلالت معجزه بر صدق مدعی دلالت لفظی نیست. به‌تبع دلالت مطابقی و تضمنی و التزامی مورد بحث ما نیست؛ بلکه دلالت آن عقلی و به صورت برهان لمّی است؛ زیرا با درنظرگرفتن صفات خدا مانند حکیم‌بودن و اینکه وجود او منزه از قبیح است، و از آنجا که این مسائل جنبه علّی و معلولی دارد، درنهایت به لازم آن پی می‌بریم؛ یعنی درواقع آوررنده این معجزات در ادعای خود راستگوست و لازمه صفات جمال و جلال خداوند اقتضا می‌کند که در ادعای خود راستگو باشد. خدا هرگز چنین قدرت فوق‌العاده‌ای را به فردِ دروغگو نمی‌دهد و اگر هم بر فرض ممکن، فردی صاحب چنین قدرتی شد، بر خدا لازم است، مانع گمراهی بندگان شود. بیان دوم اینکه رخداد معجزه به عنوان یک خارق عادت و ادعاى ارتباط با عالم بالا به عنوان خرق عادت دوم، مطرح شده‌اند و هر دو مماثل یکدیگر می‌باشند. اگر اولى را پذیرفتیم، دومى (ادعاى نزول وحى) نیز به جهت قاعده «حکم الأمثال فى ما یجوز وما لا یجوز واحد» بالضروره پذیرفته مى‌شود. قول کسانی که معتقدند معجزه برای اقناع عوام‌الناس است و آن را حرکتی فریبکارانه تلقی می‌کنند، با اثبات نظریه نخست، شأن و جایگاه معجزه را به بالاترین درجه خود که مرتبه منطق و عقل است، ارتقا داده‌ایم. اگر ما دلالت معجزه را برهانی ندانیم، درواقع بر یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مسئله اعتقادی خود برهان اقامه نکرده‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Logical Relation of a Miracle to the Truth of Its Speaker

نویسنده [English]

  • Ali reza Sobahni
Graduate of four seminaries in Qom and PhD in Islamic religions, University of Religions and Religions
چکیده [English]

This article is on one of the long-standing issues with a theological and Quranic background, i.e. "the relationship between miracle and the truth of the claimant of a miracle" and how, for example, dropping a cane and turning it into a snake proves the rightfulness of the words of the asserter and his mission from God. In other words, what is the relationship between a genetical act and prophecy, which is a spiritual position.
I try to justify the above claim, and present some reasons to prove it; such as: the famous saying "Qobh-i iqra’ bi jahl” (the enormity of keeping in ignorance) and the statement of Allameh Tabataba’i with the philosophical rule "hokm-ol amthal fi ma yajuz” (the ordinance of instances of what is permissible).
The implication of miracle on the truth of its claimant is not a verbal implication, consequently we do not discuss the signification, hyponymy or implication indications; rather, it has a rational indication and has a priori argument. The reason is that considering the attributes of God, such as being wise and that His existence is free from enormity, and since these issues have a causal aspect, we finally realize its implication. In other words, the presenter of these miracles is truthful in his claim and God’s attributes of beauty and glory requires that he be truthful in his claim; God never gives such extraordinary power to a liar, and even if a person possesses such power, God should prevent the servants from going astray.
In a second word, the occurrence of a miracle is presented as a supernatural event, and the claim of connection with the higher world is a second supernatural claim, and both are similar to each other. If we accept the first, the second should be necessarily accepted as well, due to the rule of “hokm-ol amthal fi ma yajuz va ma la-yajuz vahed” (the ordinance of instances of what is permissible and what is not permissible is the same). In contrary to those who believe a miracle is to persuade the masses and consider it a deceptive act, proving the first theory, we have elevated the rank and status of miracle to its highest level, which is the level of logic and reason. If we do not consider the indication of a miracle as an argument, in fact we have no argument for one of our most important and fundamental convictional issues!

کلیدواژه‌ها [English]

  • miracle
  • logic relationship
  • good and enormity
  • habit of God
  • convincing indication
  • indication of miracle
  1. ابن‏رشد، محمد بن احمد؛ الکشف عن مناهجالادلّة فی عقائد الملة؛ ط1، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربى، 1988م.
  2. ابن‏میثم؛ قواعد المرام فى علم الکلام؛ چ2، قم: انتشارات مرعشى، 1406ق.
  3. ابن‌بابویه؛ علل الشرائع؛ قم: انتشارات داورى، 1385.
  4. احمدى، محمدامین؛ تناقض نما یا غیبتنمون؛ بوستان کتاب، 1389.
  5. تفتازانى، سعدالدین؛ شرح المقاصد؛ قم: انتشارات شریف رضى، 1412ق.
  6. حلى، حسن بن یوسف؛ کشف المراد؛ تهران: انتشارات مؤسسه امام صادق †، 1382.
  7. خواجه نصیر؛ تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل؛ بیروت: دارالاوضاء، ج2، ص1405
  8. خویى، سیدابوالقاسم؛ البیان فى تفسیر القرآن؛ قم: مؤسسه احیاء آثار الإمام الخوئى، 1395ق.
  9. ـــــ؛ مرزهاى اعجاز؛ ترجمه آیت‌الله سبحانى، تهران: موسسه امام صادق †، ۱۳۸۵.
  10. دینانى، ابراهیم؛ قواعد کلى فلسفه در فلسفه اسلامى؛ تهران: پژوهشگاه علوم اسلامى، 1380.
  11. سبحانى، جعفر؛ الالهیات؛ قم: انتشارات مؤسسه امام صادق †.، 1381.
  12. ـــــ؛ رسالت جهانى پیامبران، قم‌: مکتب‌ اسلام‌، 1374.
  13. ـــــ؛ شناخت در فلسفه اسلامى؛ قم: انتشارات مؤسسه امام صادق †، 1382.
  14. شعرانى، ابوالحسن؛ شرح فارسى تجرید الاعتقاد؛ تهران‌: اسلامیه، 1362.
  15. شیخ مفید؛ النکتة الاعتقادیة؛ قم: چاپ کنگره، 1413ق.
  16. طباطبایى، سیدمحمدحسین؛ اعجاز از نظر عقل و قرآن؛ تهران: فاخته، 1361.
  17. ــــ؛ المیزان؛ تهران: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1393ق.
  18. ـــــ؛ مجموعه رسائل؛ به کوشش استاد سیدهادى خسروشاهى؛ قم: انتشارات بوستان کتاب، 1387-1391.
  19. فاضل مقداد؛ باب حادى عشر مع شرحیه النافع یوم الحشر و مفتاح الباب؛ تهران: ناشر مؤسسه مطالعات اسلامى، 1365.
  20. قدردان قراملکى، محمدحسن؛ معجزه در قلمرو عقل و دین، قم: بوستان کتاب، 1381.
  21. گلپایگانى، ابوالفضل؛ فرائد، هوفنهایم: مؤسسه مطبوعات امری آلمان، بی­تا.
  22. مطهرى، مرتضى؛ مجموعه آثار؛ ج13، 1389 : انتشارات صدرا، 1373.
  23. مکارم شیرازى، ناصر؛ پیام قرآن؛ قم: انتشارات امیرالمؤمنین، 1386.
  24. ملاصدرا؛ الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة؛ بیروت: دار الاحیاء التراث، 1981م.
  25. نبیل زرندى؛ تلخیص تاریخ نبیل زرندى، تهران: [بی­جا]، 1325.
  26. هاشمى، سیدمحمود؛ بحوث فى علم الأصول؛ تهران: المجمع العالمى للشهید الصدر، 1405ق.