فلسفه عمل با نگاهی به دیدگاه علامه طباطبایی در رساله «المنامات و النبوات»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه فلسفه علم دانشکده مدیریت علم و فناوری دانشگاه امیرکبیر تهران ایران

چکیده

در این مقاله مسئله تحلیل فلسفی عمل و کنش انسان از دیدگاه علامه طباطبایی در رساله «المنامات و النبوات» مورد بحث قرار گرفته است. جناب علامه با طرح چند اصل فلسفی مهم می‏کوشد فرایند شکل‌گیری فعل اختیاری انسان را از منظر فلسفه عمل تبیین کند. اهم اصول مورد نظر ایشان عبارت‏اند از اصل نیاز، میل و گرایش، اصل توجه، اصل گزینش، اصل ضرورت اعتباری و اصل تشکیک وجودی. دیدگاه علامه با استفاده از این اصول و نحوه تعامل آنها درنهایت ما را به مُدلی از فلسفه عمل می‌رساند که در عین تشابه با کنش‌های فروانسانی و طبیعی- در سطح جمادات، گیاهان و حیوان‌ها- در مرتبه و سطحی بالاتر از مراتب و سطوح وجود و به نحو تشکیکی رخ داده، ویژگی‌های متفاوتی را بروز می‌دهد که منشأ انتزاع صفت‌های آگاهی و اراده و اختیار می‌شوند. درنتیجه و بر این اساس هیچ یک از نظریه وحدت‌انگاری تقلیل‌گرا و نظریه دوگانه‌انگاری تباینی، تفسیر درستی از کنش انسانی به دست نمی‌دهند، بلکه باید نظریه دوگانه‌انگاری تشکیکی- و مراتبی- را مبنای تحلیل و تبین کنش انسان قرار داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Philosophy of Action with a Look at Allameh Tabataba'i's View in the "Al-manamat va Al-Nobovat"

نویسنده [English]

  • Abolfazl Kiashemshaki
philosophy of science faculty of management amirkabir university of tehran
چکیده [English]

I have investigated the philosophical analysis of human's action and reaction from Allameh Tabataba'i's view in his "Al-manamat va Al-Nobovat" in this article. Pointing some philosophical principles, Allameh tries to explain the process of formation of human's optional action from the perspective of philosophy of action. The most important principles he uses are as follows: the principle of need, tendency and tropism, the principle of attention, the principle of selection, the principle of necessity by subjective consideration and the principle of ontological gradation.
Allameh considers these principles and ends up with a model of philosophy of action which is at a higher level than the degrees of existence and is ontological graded - meanwhile it is similar to the actions of pre-human or natural beings (such as concrete objects, plants and animals) - and shows different characteristics which is the origin of abstraction of the attributes of awareness and free will and authority. Therefore, on this base, none of the theories of "reductionist monism" and "contrastive dualism" present a correct interpretation of human's action; rather the theory of " ontological graded dualism" should be our base for the analysis and explanation of human's action.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Philosophy of action
  • Allameh Tabataba'i
  • The principle of attention
  • Necessity by subjective consideration
  • Reductionist monism
  • Contrastive dualism
* قرآن کریم.

1. ابن‌عربی، محمد ‌بن علی؛ الفتوحات المکیه؛ چ1، بیروت: دار صاد، [بی‌تا].

2. الشیرازی، صدرالدین محمد؛ الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الاربعه؛ قم: مکتبه المصطفوی، 1368.

3. ـــــ؛ الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: مرکز نظر دانشگاهی، 1360.

4. طباطبایی، محمدحسین؛ الرسائل التوحیدیه؛ بیروت: مؤسسه النعمات، 1419.

5. ـــــ؛ رسائل سبعه، قم: بنیاد علمی و فرهنگی، 1362.

6. الکاشانی، ملامحسن فیض؛ اصول المعارف؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1375.

7. السبزواری، الحاج ملاهادی؛ اللئالی المنتظمه (شرح المنظومه فی الحکمه)؛ تصحیح و حواشی حسن حسن‌زاده آملی؛ نشر ناب، 1369.

8. Lerner, Beral Dov; Rules, Magic and Instrumental Reason; London: Routledge, 2002.

9. Stanford Encyclopedia of Philosophy; https://plato.stanford.edu/.