برهان تمانع به تقریر استاد مطهری و علامه طباطبایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی

چکیده

برهان تمانع از جملة برهان‎های اقامه‏شده بر یگانگی خداست. این برهان در آیة 22 سورة انبیاء آمده است. متکلمان و فیلسوفان اصطلاح تمانع را از مفاد آیه برگرفته و وضع نموده‌اند. آنان این برهان را ناظر به توحید در خالقیت و وجوب وجود دانسته‌ و با این کار علاوه بر تقریر یک برهان کلامی و فلسفی، درواقع، آیه را نیز تفسیر کرده‌اند. استاد مطهری از جملة این گروه است اما علامه طباطبایی برهان را ناظر به توحید ربوبی می‌داند؛ بدان دلیل که مسئله مورد اختلاف بین قرآن و بت‏پرستان همین موضوع بوده است نه توحید خالق که مورد قبول بت‏پرستان بوده است. او در المیزان و نهایة‌الحکمه برهان را به گونه‌ای تقریر می‌کند که منتج به توحید رب، یعنی مالک مدبر عالم گردد. البته در نهایة‌الحکمه اشاره‌ای به آیه ندارد؛ همچنان‏که در المیزان نیز اشاره‌ای به بحث‎های متکلمان و فیلسوفان ندارد؛ به‏طوری‎که حتی از استعمال اصطلاح تمانع نیز اجتناب می‌کند. در این مقاله بعد از تقریر استاد مطهری و استاد طباطبایی، به مقایسه و ارزیابی آنها از لحاظ فلسفی و تفسیری پرداخته‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mutual Hindering Proof Recounted by Professor Motahhari and Allameh Tabataba'i

نویسنده [English]

  • m h
چکیده [English]

Seyyed Mohammad Hakkak*
Mutual Hindering proof is one of the proofs for God's unity. This proof is mentioned in Verse 22 of Surah Anbia'. Philosophers and theologians have extracted and set this expression based on the content of this verse. They believe this proof concerns the unity of the Creator and the necessity of being and also believe, in addition to presenting a theological and philosophical proof, they have in fact interpreted the verse as well. For example Professor Motahhari is among this group while Allameh Tabataba'i believes this proof concerns the unity of Divinity because this has been the conflict between Qur'an and the idolaters not the unity of the Creator which was accepted by the idolaters. He explains the proof in his Al-Mizan and Nahayat-ol-Hekmah such that it ends up with the unity of Divinity, i.e. the owner and manager of the world. In fact he does not mention the verse in Nahayat-ol-Hekmah and does not mention the discussions of the theologians and philosophers in Al-Mizan such that he even avoids using the word mutual hindering. Recounting the discussions of professor Motahhari and Allameh Tabataba'i, I will compare and evaluate them from the point of view of philosophy and interpretation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mutual hindering proof
  • The Creator
  • the Divinity
  • Motahhari