فهم رابطه خدا با عالم از روی مَثَل در حکمت اسلامی با تأکید بر دیدگاه صدرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

فلسفه دانشگاه محقق اردبیلی دانشکده ادبیات و علوم انسانی

چکیده

اینکه خداوند و شئونِ او شبیه چیست، از مهم­ترین پرسش‎های مطرح در حوزه کلام، فلسفه دین، حکمت و عرفان است؛ از طرفی دیگر طبقِ آموزه­های منطقی و فلسفی، تمثیل یا تشبیه افاده یقین نمی­کند؛ لذا در فلسفه چندان جایگاهی برای طرح در خلالِ مباحث ندارد؛ اما حکمای اسلامی درعمل بسیار از تمثیل استفاده برده­اند؛ به‏طوری‏که نوعی روشِ تفکرِ فلسفیِ خاص این فلسفه ­را القا می­کند. به اعتقادِ این مقاله در منظری کلی دو نوع تمثیل در منابعِ معرفتیِ حکمایِ اسلامی قابلِ تشخیص است که می­توان یکی را «مِثل» و دیگری را «مَثَل (= مِثال)» نامید. تمثیل در معنای «مِثل»، تشبیهی در عرض و تمثیل در معنای «مَثَل» تشبیهی در طول است. بینِ دو تشبیه عرضی هیچ حملی - جز از جهتِ وجه تشبیه وجود ندارد؛ اما در تشبیه طولی بنا بر تطابقِ عوالم و درنتیجه از جهات مختلف حملِ حقیقت و رقیقت حاکم است. تمثیلِ طولی در آنِ واحد از هم ویژگیِ تشبیه برخوردار است و هم تنزیه. توجه به این نوع تمایز می­تواند ما را در فهمِ بهتر مباحثِ حکمی نظیرِ حقیقتِ رابطه «نور مجرد» و «نور مادی»، فهم بخشِ اعظمی از مباحثِ دینی و حلِ بسیاری از معضلاتِ معرفتی یاری برساند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Underestanding of Relation of God with World upon Example in Eslamic Theosoph with Emphasis of Sadra view

نویسنده [English]

  • ali babaei
mohaghgh ardabili UN
چکیده [English]

This point that "how  is God and his attributes" is an important issue in Islamic theology, philosophy of religion, philosophy and mysticism.  According to the philosophical and logical doctrine, allegory or exemplification is not certainly; and could not be used so many in philosophical subjects. But there is many signs in Islamic philosophy that shows they have used allegory unusually in philosophical activity. Such as using suggests a  special philosophical thought path peculiar to them. I want to show that, generally, there is two kind of exemplification in the Islamic source of thought that one is "example = mesl" and other one is exemplar= masal or mesal.  The important phrase of Islamic philosophers especially Mulla sadra saing: God have no example but have exemplar" refers to this distinction. Both part of this phrase refers to two verb of Quran.  Mention to the important exemplar of Islamic philosophy, l believe  that exemplification in example meaning is a lateral resemble and exemplification in exemplar meaning is a resemble in erectile.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Adage
  • Example
  • reality
  • Proof
  • Islamic philosophy