صناعات خمس ارسطویی و روش‌های دعوت قرآنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

چکیده

سه تا از صناعات پنج‎گانة ارسطویی برهان، خطابه و جدل است. ارسطو و منطق‌دانان مسلمان به‎دقت و تفصیل آنها را از لحاظ ماده و صورت و هدف و نتیجه بیان نموده‌اند. روش‎های دعوت قرآنی در سورة نحل به‎ترتیب چنین آمده است: حکمت، موعظة حسنه و جدال احسن. معنای این سه کلمه هم با تحقیق در عرف قرآن آشکار است. برخی منطق‌دانان و بعضی از مفسران مسلمان سه روش یادشده را با سه فن ارسطویی منطبق دانسته‌اند. بعضی این روش‎ها و آن سه فن را کاملاً یکی محسوب کرده‌اند و بعضی- خصوصاً با نظر به قید حسنه‏بودن موعظه و احسن‌بودن جدل– به انطباق جزئی قائل شده‌اند. در این مقاله دیدگاه منطق‌دانان و مفسران یادشده بعد از گزارش مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفته‌اند و حاصل این سنجش و ارزیابی چنین است که حکمت مبتنی بر برهان است؛ یعنی سخن حق مطابق با واقع است، ولی نه اینکه هر سخن حق مطابق با واقعیت حکمت است و جدل احسن با جدل ارسطویی انطباق جزئی دارد و موعظة حسنه را با خطابه هیچ نسبتی نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Aristotlian Five Arts and the Ways of Quranic Invitation

نویسنده [English]

  • s h
v
چکیده [English]

Three out of five Aristotlian Arts are argument, rhetoric, and dialectic. These are glossed by Aristotle and Muslim logicians accurately in respect of matter, form, end, and conclusion. The ways of Quranic invition are asserted as wisdom (Hikmat), good instruction (Mauizah Hasana) and best dialectic (Jidal Ahsan), respectively. The meaning of these words are obvious according to Quranic tradition. The three mentioned ways have been counted as equal to these three Aristotlian arts by some Muslim logicians and some interpreters of Quran:Some have counted them as perfectly correspondent and some have counted partially correspondent – especially for the goodness of instruction and bestness of dialectic – The logicians’ and interpreters’ viewpoints are quoted and critisised in this article, and concluded that wisdom is the argument in respect of logical structure – and not with other respects – best dialectic partially corresponds with Aristotlian dialectic, and good instruction is in no relation with rhetoric.

کلیدواژه‌ها [English]

  • argument
  • rhetoric
  • dialectic
  • Wisdom
  • Good instruction