تحلیل نشانه‌های گفتمانی معنویت‌گرایی جدید و بررسی تأثیرات احتمالی آن بر سبک زندگی دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه اسلام و مطالعات معنویت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده

معنویت‌گرایی جدید نه تنها در قالب فرقه‎ها و نحله‌های بدیل ظهور می یابد، بلکه به عنوان یک فرهنگ جدید دینداری در میان دینداران نیز رواج دارد. دینداران متأثر از معنویت‌گرایی جدید بدون آنکه تعلقی به فرقه یا نحله خاصی داشته باشند، به نوعی معنویت خودساخته، التقاطی و درونی روی آورده، کم‎توجه به دینداری نهادینه، به دنبال آرامش و رضایت باطن به «سبک شخصی خود»اند. با توجه به گسترش این جریان در میان دینداران خصوصاً دینداران لیبرال مسئله تحقیق حاضر آن است که چگونه می‌توان جریان مذکور را تشخیص داد و مشخص کرد چه میزان یک دیندار وارد این گفتمان جدید شده است. با کمک‌گیری از تحقیقات جامعه‌شناختی درباره ادبیات گفتمانی معنویت‌گرایان جدید سعی خواهیم کرد نشانه‌هایی از این سبک جدید دینداری را شناسایی و زمینه را برای تشخصیص این پدیده بی‌شکل و صورت مهیا کنیم. در مقاله حاضر نشانه‌های گفتمانی معنویت جدید تحت دو عنوان کلی «درون‎گرایی» و «دنیا‎گرایی» طرح می‎شود و با کمک‎گیری از نظریه انفسی‌گرایی و همچنین نظریه پساماده‌گرایی به وجوه مختلف این نشانه‌ها پرداخته خواهد شد. تحلیل این نشانه‌ها غیر از آنکه می‌تواند به شناسایی معنویت جدید و تمایزات آن با گفتمان دینداری نهادینه کمک کند، به‎طور‌ضمنی می‌تواند نشان دهد که یک دیندارِ متعلق به ادیان ابراهیمی با اقبال به این رویکرد جدید، در دینداری خود با چه چالش‌هایی روبه‎رو می‌شود. این چالش‌ها عمدتاً برخاسته از ناسازگاری طرز فکر توحیدی/ تسلیمی (ادیان نهاینه ابراهیمی) با طرز فکر انفسی/ خودمختاری (معنویت‌گرایی جدید) است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Discourse Signs of New Spirituality (and Examining Its Possible Effects on Religious Lifestyle)

نویسنده [English]

  • ahmad shakernejad
.
چکیده [English]

New spiritualism is emerging not only in the form of alternative sects, but is also common among religious as a new culture of religiosity. The religious influenced by modern spiritualism, without belonging to any particular sect, They have resorted to a kind of self-made, eclectic and inner spirituality, and with little attention to institutional religiosity, they seek peace and inner satisfaction with their "personal style." Due to the spread of this trend among religious, especially liberal religious, the issue of the present study is how to identify this trend and explained how much a religious has entered into this new discourse. We will try, with the help of sociological research on the discourse of literature of the new spiritualists, to identify the signs of this new style of religiosity and provide the ground for identifying this unique and formless phenomenon. In the present article, the discoursiv signs of the new spiritual discourse are presented under the general headings of "introversion" and "worldliness", and with the help of the theory of self-centeredness as well as the theory of postmaterialism, various aspects of these signs will be discussed. Analyzing these signs, in addition to helping to identify new spirituality and differentiate it from the discourse of institutional religiosity, can implicitly show what challenges a religious belonging to the Abrahamic religions faces in this religiosity by accepting this new approach. These challenges stem mainly from the incompatibility of monotheistic / submissive thinking (the institutional Abrahamic Religions) with Individual / Autonomous Thinking (Modern Spiritualism).

کلیدواژه‌ها [English]

  • New Spirituality
  • Postmaterialism
  • Self-Centeredness
  • Worldliness
  • Introversion
  1. باغگلی، حسین، بختیار شعبانی‌ورکی، علی نهاوندی و ابوالفضل غفاری؛ «تحلیل و نقد رویکردهای تربیت معنوی نوپدید (بررسی الگوی معنویت باوری فارغ از دین)» تربیت اسلامی؛ ش۱۰، فروردین ۱۳۹۴، ص۲۹ـ۵۴.
  2. حمیدیه، بهزاد؛ معنویت در سبد مصرف؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۱.
  3. دباغ، سروش؛ «طرحواره‌ای از عرفان مدرن (1)؛ تنهایی معنوی»، مجله آسمان؛ دوره جدید، ش1، پیاپی 102، بهمن 1390.
  4. شاکرنژاد، احمد؛ «جایگاه معنویت سیال در میان معنویت‎گرایی های معاصر»، مطالعات معنوی؛ ش24، پاییز و زمستان 1396.
  5. رستگار، عباس‌علی؛ معنویت در سازمان با رویکرد روان‌شناختی؛ قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۹.
  6. طالبی دارابی، باقر، «فرقه‌گرایی جدید در ایران، تحلیل جامعه‌شناختی عرفان‌های نوظهور در ایران»، پایان نامه دکتری تخصصی؛ تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۱.
  7. گریفین‌، دیوید ری‌؛ خدا و دین در جهان پسا‌مدرن؛ ترجمه حمیدرضا آیت‌اللهی‌؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۸.
    1. Carrette, Jeremy R. and Richard King; Selling Spirituality: The Silent Takeover of Religion; Psychology Press, 2005.
    2. Chandler, Siobhan; Way of the Spiritual Seeker: As Above so below, in ed. D. Bryant; Ways of the Spirit; Norman Fiering of Brown University, Pandora press, 2013.
    3. ـــــ; The Social Ethic of Religiously Unaffiliated Spirituality; ProQuest Dissertations Publishing, 2011.
    4. Gianarkis, Rebecca; Spiritual But Not Religious; Hofstra university, 2014.
    5. ـــــ; “The Limits of Consumption and the Post Modern Religion of the New Age”, The Authority of the Consumer; 1994, pp.102–15.
    6. ـــــ; Spiritualities of Life: New Age Romanticism and Consumptive Capitalism; John Wiley & Sons, 2009.
    7. Lynch, Gordon; New Spirit uality: An Introduction to Progressive Religion; Touris, 2007.
    8. Sointu, Eeva, and Linda Woodhead; “Spirituality, Gender, and Expressive Selfhood”, Journal for the Scientific Study of Religion; 47, no.2, 2008, pp.259–76.
    9. Wuthnow, Robert; “The New Spiritual Freedom” In: Cults and New Religious Movements; wiley – Blackwell, 1998.