Qabasat

Qabasat

Ontology in Islamic Philosophy and Its Manifestation in Islamic Art and Architecture: From Meaning to Artistic Form

Document Type : Original Article

Author
Maryam Sharifpour
.Islamic teaching group, Islamic azad university Tehran medical sciences
10.22034/qabasat.2026.735049
Abstract
This paper, adopting an analytical approach, examines the relationship between existential philosophy in Islamic thought and Islamic art and architecture. Existential philosophy, as the intellectual foundation of Islamic art, introduces concepts such as unity of God, knowledge, unity and multiplicity, light, and wisdom, each of which influences the formation of aesthetic principles and the spatial structure of Islamic architecture. The main research question is: What is the relationship between the foundations of existential philosophy and the artistic and architectural structure in Islamic works, and how does this connection contribute to the creation of meaning and identity in art and architecture? The study employs a philosophical-comparative analysis, drawing on philosophical sources, artistic texts, and historical architectural examples to elucidate this relationship. The findings indicate that existential philosophy not only provides a theoretical framework for interpreting the manifestations of Islamic art and architecture, but also reinforces a Tawhidi (unity-centered) approach in design, balance between form and meaning, and the creation of meaningful and sacred spaces. The results demonstrate that the principle of Tawhid manifests in geometric symmetry and pattern repetition, the concept of light in spatial organization and visual perception, and wisdom in proportional systems and architectural symbolism. In other words, Islamic architecture, as the tangible embodiment of existential philosophy, acts as an intermediary between the sensory world and the world of meaning.
Keywords
Existential Philosophy
Islamic Ontology
Islamic Art
Islamic Architecture
Artistic Form and Meaning
1.        ابن‌سینا، محمد بن عبدالله (1404ق). شفا- الهیات. تحقیق دنیا سلیمان، قم: نشر مکتبه آیت‌الله مرعشی نجفی.
2.       ابن‌سینا، محمد بن عبدالله (1400). الاشارات و التنبیهات. ترجمه حسین ملکشاهی، تهران: انتشارات سروش.
3.       احمدپور، مجید (۱۴۰۲). بازخوانی آرای اندیشمندان مسلمان در سیاستگذاری عمومی معماری ایرانی اسلامی (مورد مطالعه فارابی). پژوهش‌های ایران‌شناسی، 13 (2).
4.       اسحاق دواتگر، زیبا (۱۳۹۸). وجود اصل وحدت و کثرت در معماری اسلامی. نهمین کنفرانس بین‌المللی توسعه پایدار و عمران شهری.
5.       اسپاهیچ، معمر، و همکاران (۱۴۰۲). بررسی جایگاه خوشنویسی و نقش آن در مبانی هنر اسلامی از دیدگاه سنت گرایان. پژوهش در هنر و علوم انسانی، (۵۴).
6.       بمانیان، محمدرضا، و همکاران (۱۳۹۱). بررسی نقش گنبد در شکل دهی به مرکزیت معماری مسجد. آرمانشهر، (۹).
7.       بهرامی‌پناه، امیر، و همکاران (۱۳۹۹). خوانش قرآنی از ایده نور معنوی و تأثیر آن بر معماری اسلامی و ایرانی عصر صفوی. نقش جهان، (۴).
8.       پرچگانی، رحمان (۱۳۹۶). قرینگی در هنر و عرفان. عرفان اسلامی، (۵۴).
9.       پیروی خوشی‌نژاد، کیمیا (۱۳۹۶). بررسی تطبیقی جایگاه رنگ تزیینات کاشی‌کاری در معماری مساجد با رویکرد به هنر اسلامی در دوره‌های صفویه و قاجار. هفتمین همایش کنفرانس بین المللی توسعه پایداری و عمران شهری.
10.     حجازی، سید امیرمهرداد، و همکاران (۱۳۸۷). هندسه مقدس در طبیعت و معماری ایرانی. تاریخ علم، (۷).
11.     روان، علی، و همکاران (۱۳۹۷). ترسیم طرحواره‌ای جامع نگر از فرایند طراحی معماری با تطبیق روش‌شناسی تأویلی شناخت طراحانه بر سازواره‌ای کلی معرفت در نظام حکمت متعالیه. نشریه پژوهش‌های معماری اسلامی، (۴).
12.     سالور، ندا، و همکاران (۱۴۰۰). تبیین خردگرایی ابن‌سینا در روند ابداع نقوش هندسی تزیینات وابسته به معماری. نشریه علمی باغ نظر، (۱۸).
13.     سربخشی، محمد (۱۳۹۳). بررسی چیستی فلسفه اسلامی با رویکرد پاسخ به ایراد مخالفان آن. معرفت فلسفی، (۴۵).
14.     شفیعی، فاطمه، و همکاران (۱۳۹۳). بررسی تجلی رمز نور در معماری اسلامی (بر مبنای نگاه اشراقی سهروردی به نور و تأکید بر شاخص‌های مساجد اسلامی). نگارینه، 1 (3).
15.     سهروردی، شهاب‌الدین (1402). حکمت الاشراق. ترجمه فتحعلی اکبری، تهران: انتشارات علم.
16.     غزالی، محمد بن محمد (1391). مشکات الانوار. ترجمه برهان‌الدین حمدی، تهران: انتشارات شیخی.
17.     فهیمی‌فر، علی‌اصغر (۱۴۰۱). بازنمایی مفاهیم عرفانی فرم معماری عصر صفوی. مطالعات نظری هنر، (۳).
18.     مهدوی‌نژاد، محمدجواد (۱۳۸۳). حکمت معماری اسلامی: جستجو در ژرف ساخته‌های معنوی معماری اسلامی ایرانی. هنرهای زیبا، (۳).
19.     ملاصدرای شیرازی، محمد بن ابراهیم (1398). الحکمة المتعالیه. ترجمه محمد خواجوی، تهران: نشر مولی.
20.    نصر، سیدحسین (1394). هنر و معنویت اسلامی. ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: نشر حکمت.