Qabasat

Qabasat

Allameh Tabatabaei’s View on the Scope of Religion in the Sciences

Document Type : Original Article

Author
javad goli
Assistant Professor, Department of Theology and Philosophy of Religion, Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran.
10.22034/qabasat.2025.732750
Abstract
The scope of religion in the realm of the sciences is one of the most important and challenging issues in the philosophy of religion. Given the significance of this issue in addressing matters such as the Islamization of the human sciences and the relationship between science and religion, it is necessary to seek a well-grounded and robust answer to it. ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī is among the greatest contemporary Muslim thinkers in the field of religious studies, who has addressed the question of the scope of religion in a dispersed manner throughout his works, especially in Tafsīr al-Mīzān. Some of his statements appear to support a maximalist view, while others indicate his commitment to a moderate position. By focusing on his works and employing a descriptive–analytical method, this paper seeks to determine his final position on this issue. Certain statements by him regarding the role of religion in securing comprehensive human felicity, the comprehensiveness of the Qurʾān, the comprehensiveness of the Sunnah, and the comprehensiveness of Shari‘a (Islamic law) suggest his endorsement of a maximalist view.
However, a holistic examination of the overall intellectual system of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, together with evidence such as his moderate definitions of religion, his view that the Qurʾān encompasses guiding teachings, and his moderate interpretations of transmitted proofs that initially appear to support a maximalist stance, leads to the conclusion that ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī ultimately subscribes to a moderate view.
Keywords
Scope of Religion
Natural Sciences
Human Sciences
ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī
Maximalist View
Moderate View
جوادی آملی، عبدالله (1388). تسنیم. ج 9، چ3، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1390). تسنیم. ج25، چ1، قم: اسراء.
سروش، عبدالکریم (1385). بسط تجربه نبوی. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ5، قم: مکتبة النشر الاسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1388الف). قرآن در اسلام. چ3، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین (1388ب). شیعه در اسلام. چ5، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین (1388ج). بررسی‌های اسلامی. ج1، چ2، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین (1387). تعالیم اسلام. چ1، تحقیق هادی خسروشاهی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین (1360). حاشیه‌های علامه طباطبایی بر بحارالانوار. جمع‌آوری رضوی، نرم‌افزار مجموعه آثار علامه طباطبایی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
العظمۀ، عزیز (1992م). العلمانیة من منظور مختلف. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
فخرالاسلام، محمدصادق (بی‌تا). بیان الحق و الصدق المطلق. ج1، بی‌جا، بی‌نا.
کلینی، محمد (1429 ق). الکافی. چ1، قم: دار الحدیث.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. ج3، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). رابطه علم و دین. چ1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. 
مصباح یزدی، محمدتقی (1380). معارف قرآن. ج1-3، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.