Qabasat

Qabasat

Divine Speech as the “Word of Creation” in Mulla Sadra’s Thought

Document Type : Original Article

Authors
Abbas Abbaszadeh 1
nahid najafpoor 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, University of Tabriz, Iran.
2 PhD student of Islamic Philosophy and Theology, University of Tabriz. Iran.
10.22034/qabasat.2026.735050
Abstract
The Divine Speech is one of the foundational topics in Islamic theology and has long been a point of contention among various schools of thought. Mulla Sadra, by integrating philosophy, mysticism, and religion, offers a novel interpretation of Divine Speech that goes beyond the perspectives of the Mu’tazilites, Ash‘arites, and Imamites. He considers speech not merely as a psychic attribute nor as a verbal creation, but as a cosmological manifestation of divine knowledge and will that appears across the different levels of existence. Mulla Sadra divides Divine Speech into three levels: ‘A‘la’ (the Creative Command), ‘Mutawassit’ (the Generative Command), and ‘Adna’ (the Legislative Command), presenting the world as a manifestation of these words. Within this framework, the Word of Creation embodies the totality of divine names and attributes and represents the essence of the possible world. The main research question of this study is to clarify the nature of Divine Speech in Mulla Sadra’s thought and its relation to existence and the hierarchical levels of being—a question that previous theological approaches often addressed partially, or only in a verbal or psychic sense. Accordingly, the central inquiry of the article is: What is the reality of Divine Speech in the Transcendent Philosophy, and how can the world be understood as the manifestation of divine creative words? The novelty of this study lies in the ontological re-reading of Mulla Sadra’s theory of Divine Speech, analyzing the structure of its creative and legislative levels, and critically examining his methodological use of analogical reasoning in explaining this theory. This paper not only analyzes Mulla Sadra’s theoretical framework on Divine Speech but also offers a critique of his use of figurative analogy as a methodological tool in articulating his thought.
Keywords
Divine Speech
Mulla Sadra
Word of Creation
Divine Knowledge
Figurative Analogy
Transcendent Philosophy
1.         سریف رضی (گردآورنده) (1414ق). نهج‌البلاغه. تصحیح صبحی صالح، قم: انتشارات هجرت.
2.       آشتیانی، سیدجلال­الدین (1370). شرح مقدمه قیصری. چ3، تهران: انتشارات امیرکبیر.
3.       آملی، سیدحیدر (1367). المقدمات من کتاب نص النصوص. چ2، تهران: انتشارات توس.
4.       آملی، سیدحیدر (1416ق). تفسیر المحیط الاعظم و البحر الخضم فی تأویل کتاب الله العزیز المحکم. تصحیح محسن موسوی تبریزی، تهران: انتشارات وزارت ارشاد.
5.       حنبل، احمد بن محمد (1411ق). الاصول السنة. ط1، السعودیة: دار المنار- الخرج.
6.       الاشعری، ابوالحسن (1397). الإبانة عن أصول الدیانة. القاهرة: دار الأنصار.
7.       جرجانی، سید شریف علی بن محمد (بی‌تا). شرح المواقف. بیروت: دار الکتب العلمیة.
8.       جوادی آملی، عبدالله (1376). رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه. ج6 و 9، قم: مرکز نشر اسراء.
9.       جوادی آملی، عبدالله (1389). رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه. ج2، قم: مرکز نشر إسراء.
10.     حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف (1407). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم: مؤسسة النشر الاسلامیة.
11.     خراسانی، شرف‌الدین (1375). فیلسوفان نخستین یونانی. تهران: کتابهای جیبی.
12.     خوارزمی، تاج‌الدین حسین (1379). شرح فصوص الحکم. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم: بوستان کتاب.
13.     سبحانی، جعفر (1384). محاضرات فی الالهیات. چ11، قم: مؤسسه امام صادق.
14.     سبحانی، جعفر (1384). الهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل. بقلم محمد مکی العاملی، قم: مؤسسة الامام الصادق.
15.     سراج طوسی، ابونصر (1914م). اللمع فی التصوف. تصحیح رینولد آلن نیکلسون، مطبعة لیدن.
16.     سیار، پیروز (مترجم) (1393). عهد جدید. چ3، تهران: نشر نی.
17.     عفیفی، ابوالعلاء (1934م). نظریات الاسلامیین فی الکلمة. نشریه کلیة الآداب، المجلد الاول، الجزء الاول، قاهره: انتشارات اساطیر.
18.     فرامرز قراملکی، احد (1384). منطق 2. انتشارات پیام نور.
19.     قاضی عبدالجبار (1422). شرح الاصول الخمسه. ط1، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
20.    قدیر، س. ا. (1362). تفکر اسکندرانی و سریانی. ترجمه نصرالله پورجوادی، در: م. م. شریف (ویراستاری)، تاریخ فلسفه در اسلام، ج1، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
21.     قونوی، صدرالدین (1381). اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن. تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
22.    کاشانى، عزّالدین محمود (1385). مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة. تصحیح عفت کرباسی و محمدرضا برزگر خالقی، تهران: انتشارات زوار.
23.    لاهیجی، ملامحمد جعفر (1386). شرح رساله المشاعر ملاصدرا. تصحیح و تحقیق استاد سیدجلال آشتیانی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
24.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1366). تفسیر القرآن الکریم. قم: نشر بیدار.
25.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1387). سه رسائل فلسفی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
26.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1361). العرشیه. تصحیح غلامحسین آهنی، تهران: انتشارات مولی.
27.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1375). مجموعة رسائل فلسفی صدرالمتألهین. تهران: انتشارات حکمت.
28.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار الاحیاء التراث.
29.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1380). المبدأ و المعاد. ترجمه محمد ذبیحی، قم: انتشارات اشراق.
30.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1387). المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة. تصحیح سیدمحمد خامنه‌ای، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
31.     صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1363). مفاتیح الغیب. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی.
32.    صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1360). اسرار الایات. مقدمه و تصحیح خواجوی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه تهران.
33.    وال، ژان (1380). بحث در مابعدالطبیعه. ترجمه یحیی مهدوی و همکاران، تهران: انتشارات خوارزمی.
34.    یزدان‌پناه، سیدیدالله (1399). مختصات حکمت متعالیه. تدوین و نگارش رضا درگاهی‌فر، قم: بوستان کتاب.
35.    Johansen, Karsten F. (1998). A history of Ancient Philosophy. tran. Henrik Rosenmeier, London: Routledge.
36.    Armstrong, A. H. (1947). An Introduction to Ancient Philosophy. London.