روش‌شناسی تولید فلسفه‌های مضاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

مسئله اصلی در این مقاله کشف یک روش قیاسی برای تولید فلسفه‌های مضاف است. مؤلف تعریف فلسفه‌های مضاف را چنین بیان کرده است: «فلسفه مضاف مجموعه تحلیل‌های عقلانیِ وجودشناسانه در مورد چیستی، چرایی و چگونگی یک پدیده است» (اعم از علوم و امور). روش لازم برای تولید فلسفه‌های مضاف مبتنی بر سه ابزار تحلیلی در وجودشناسی (علل اربع، مقولات عشر، مقومات سته حرکت) است که چگونگی استفاده از آنها برای تولید یک دستگاه معرفتی نسبت به یک علم یا یک موضوع (اعم از حقیقی و اعتباریِ غیرمحض) به‌تفصیل در مقاله ارائه گردیده است. همچنین چهار حلقه از «حلقه‌های ارتباطی میان فلسفه مطلق با فلسفه مضاف» در علوم انسانی که عبارت‌اند از حلقه تعیین الگو و روش، حلقه تعیین ملاک حق و صدق، حلقه تعیین مدل نیازها، حلقه تعیین ملاک عدالت، بررسی شده است که در مقام نظریات راهنما برای تولید مسائل علوم انسانی تلقی می‌شوند. فلسفه‌های مضاف برای کشف قواعد کلی حرکت و تغییر در فرد و جامعه هستند و علم فلسفه متکفل تبیین معادلات کلانِ این حرکت و تغییر است؛ لذا با ابتنا بر ابزارهای فلسفی می‌توان فلسفه‌های مضاف تولید کرد و رابطه میان علم فلسفه و فلسفه‌های مضاف صرفاً یک تشابه اسمی نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Methodology of Production of Mozaf (determined) Philosophies

نویسنده [English]

  • Abdolhamid Vaseti
* assistant professor of ‘the logic of understanding religion’, Pajuheshqahe Farhanq va Andishe Islami (Research Institute for Islamic Culture and Thought).
چکیده [English]

The main question of this article is to discover a deductive method for the production of mozaf philosophies. The author has defined of mozaf philosophies as follows: “of mozaf philosophy is a collection of ontological rational analysis on what, why and how is a phenomenon” (including sciences and matters).
The method of production of mozaf philosophies is based on three analytic tools of ontology (ilal al-arba’ah or the four causes, the ten categories, the six appraisers of motion). The method of using these tools to produce a cognitive system for a science or a subject (including real and non-absolute conventional ones) is elaborately presented in this article.
Four loops of the “communicative loops between absolute philosophy and mozaf philosophy” in humanities are also investigated in this article which are considered as the guide theories for the production of humanities’ subject matters. The four loops are as follows: the loop of determination of pattern and method, the loop of determination of the criteria of right and truth, the loop of determination of the model of the needs, and the loop of determination of the criterion of justice. 
Mozaf philosophies are [used] for the discovery of the general rules of mobility and change of the individual and the society and the science of philosophy is responsible for the explication of the major equations for this motion and change; therefore mozaf philosophies may be produced on the basis of philosophical tools; and the relation between Discipline of philosophy and mozaf philosophies is not a mere nominal similarity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mozaf philosophies
  • methodology
  • Guide theories
  • Islamic Humanities
  1. ایمان، محمدتقی؛ فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1393.
  2. حاجی سبزواری، هادی؛ شرح المنظومه؛ تهران: نشر ناب، 1379.
  3. خسروپناه، عبدالحسین؛ فلسفه‌های مضاف؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385.
  4. اخوان‌الصفاء؛ رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء؛ بیروت: دار الاسلامیه، 1412ق.
  5. شریفی، احمدحسین؛ معیار ثبوتی صدق قضایا؛ قم: مؤسسه امام خمینی، 1387.
  6. طاهری خرم آبادی، سیدعلی؛ «فلسفه‏های مضاف»، فصلنامه آیین حکمت؛ ش5، 1389، ص89-116.
  7. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ نهایه الحکمه؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، [بی‌تا].
  8. عبودیت، عبدالرسول؛ درآمدی بر نظام حکمت صدرایی؛ تهران: انتشارات سمت، 1392.
  9. فارابی، ابونصر؛ الاعمال الفلسفیه؛ بیروت: دار المناهل، 1413ق.
  10. فضلی، علی؛ فلسفه عرفان، ماهیت و مؤلفه‌ها؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1394.
  11. فیاضی، غلامرضا؛ «بررسی و تبیین نظریه حرکت در مجردات»، مجله نقد و نظر؛ ش69، 1392، ص53-81.
  12. قراملکی، احد؛ روششناسی مطالعات دینی؛ مشهد: دانشگاه علوم رضوی، 1385.
  13. قطب‌الدین شیرازی؛ شرح حکمه الاشراق؛ تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.
  14. مصباح یزدی، محمدتقی؛ فلسفه اخلاق؛ قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی، 1391.
  15. مطهری، مرتضی؛ شرح مبسوط منظومه؛ طهران: انتشارات حکمت، 1366.
  16. ملاصدرا شیرازی، محمد؛ الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه؛ بیروت: دار احیاء التراث، 1981م.
  17. ـــــ؛ المبدأ و المعاد؛ طهران: انجمن حکمت و فلسفه، 1354.