توحید صمدی در افق اندیشۀ علامه حسن‌زاده آملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم.(نویسنده مسئول)

چکیده

توحید صمدی قرآنی که در نگاه و نگره یا بینش عرفانی علامه حسن‌زاده آملی مهم‌ترین مسئله در معارف عرفان اسلامی است، همان توحید عرفانی یا نظریۀ وحدت شخصی وجود است که عارف در مقام عین‌الیقین یا – بالاتر - حق‌الیقین بدان نائل و واصل می‌شود و سالک عارف می‌یابد که وجود، مساوق حق است و حق سبحان صمد است. ایشان بر این باورند که توحید قرآنى همان توحید صمدى است که توحید واقعى همۀ انبیا و اولیاءالله است و هدف نهایی عارف، ظهور و شهود سلطان وحدت حق در سیر انفسى سالک الی‌ الله است. علامه حسن‌زاده آملی برای نخستین بار از وجودِ اصیل مساوق حق و صمد حقیقى، به «توحید صمدى» تعبیر مى‏کند. اکنون پرسش این است که توحید صمدی در افق اندیشۀ علامه به چه معنایی است و مفاهیم کلیدی آن کدام‌اند؟ موضع شریعت در این موضوع چیست؟ فرضیۀ نوشتار این‌همانی میان توحید وجودی –  شهودی یا وحدت وجود عرفانی با توحید صمدی قرآنی است که در محورهایی چون مفهوم‌شناسی توحید صمدی، مفاهیم کلیدی توحید صمدی و وجود وحدت صمدی و – آن‌گاه - توحید عرفانی و صمدی در شریعت تحلیل و تعلیل شد. برونداد مقاله نیز ایضاح و اثبات عینیت و این‌همانی توحید عرفانی و قرآنی در قالب توحید صمدی از منظر علامه حسن‌زاده آملی و پاسخ به برخی شبهات مانند سنخیت- به معنای تشابه- و عینیت- به معنای حمل شایع صناعی- میان حق و خلق است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Samadi (all-embracing) Monotheism in the View of Allameh Hasan Zadeh Amoli

نویسندگان [English]

  • mohammad r 1
  • m n 2
1 r
2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم.(نویسنده مسئول)
چکیده [English]

Qur'anic samadi monotheism, which is the most important knowledge of Islamic mysticism in the view of the mystical insight of Allameh Hasan Zadeh Amoli, is identical with mystical monotheism or the theory of personal unity of being which a mystic achieves in the level of Ein-ol-Yaqin (eye of certainty) or – the higher level of - Haqq-ol-Yaqin (certain truth) and a mystic devotee understands that being is equal with Haq (the Truth) and Haq is samad (all-embracing). He believes the Qur'anic monotheism is the samadi monotheism which is the real monotheism of all prophets and God's saints and the final purpose of a mystic is the appearance and intuition of the sultan of the unity of Truth [God] in his internal path to Allah. Allameh Hasan Zadeh Amoli considers the original existence which concurs truth and the real samad as 'samadi monotheism'. The question now is what does 'samadi monotheism' mean in the thought of Allameh and what are its key expressions? What is the view of shari'ah (religion) on this subject? The hypothesis of this writing is that the existential monotheism (intuitional or mystical unity of existence) is identical with the Qur'anic samadi monotheism which are analyzed in the following aspects: conceptual clarification of samadi monotheism, the key expressions of samadi monotheism, existence of samadi monotheism and finally samadi and mystical monotheism in religion. The result of this article is to clarify and prove that mystical and Qur'anic monotheisms are identical and are explained in the form of samadi monotheism of Allahmeh Hasan Zadeh Amoli and also to answer some questions such as the general resemblance (meaning similarity) and identity (meaning common technical predication) between God and the other creatures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Samadi monotheism
  • Mystical monotheism
  • Personal unity of existence
  • Allahmeh Hasan Zadeh Amoli