بررسی رویکردهای کلامی مکتب اصفهان در عصر صفوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه کلام پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

شکل گیری مکتب علمی اصفهان نقطه عطف در تاریخ اندیشه کلامی شیعه عصر صفوی است و در کنار پیدایش حکمت متعالیه ، کلام اسلامی جایگاه ممتازی یافت و زمینه رشد و گسترش مباحث کلامی شیعه را در غالب سه رویکرد فراهم آورد. «کلام فلسفی» در مکتب اصفهان، بر رویکردهای دیگر کلامی ، تقدم زمانی داشت و اوج آن در آثار و آراء فیاض لاهیجی تبلور یافت و این شاگرد برجسته صدرا، به نوعی تحت تأثیر اندیشه مشاء ، آثار کلامی خود را ارائه نمود. ظهور «کلام نقلی و روایی» با محوریت علامه مجلسی بر رونق کلام شیعی افزود، با وجود اعتماد شدید مجلسی بر روایات اهل بیت (علیهم السّلام)، نمی توان او را عالمی اخباری و ضد عقل انگاشت ، زیرا او عقل را به عنوان ابزار کسب معرفت دینی دخالت می داد. افزون بر این دو رویکرد کلامی، می توان از شکل گیری یک رویکرد ترکیبی توسط قاضی سعید قمی یاد کرد . او که از ذوق عرفانی برخوردار بود و مروج الهیات سلبی تلقی می شد، بر ایجاد تقارب بین ظواهر دینى و فلسفه تاکید داشت و رویکرد «کلام ترکیبی» را بنا نهاد. در این نوشتار ضمن اشاره به جایگاه کلام شیعی در مکتب علمی اصفهان، این سه رویکرد کلامی بررسی شده و تحلیلی از تفوق کلام فلسفی و پرهیز از عقل ستیزی نمایندگان کلام روایی ارائه می شود و اهم ابتکارات و نوآوری ها کلامی عالمان عصر صفوی ارائه می گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Verbal Approaches of Isfahan School in the Safavid Era

نویسنده [English]

  • mohammad bager pouramini
p
چکیده [English]

The formation of the Isfahan school of thought is a turning point in the history of Shi'a theological thought in the Safavid era. Along with the emergence of transcendent wisdom, Islamic theology gained prominence and provided the basis for the growth and expansion of Shi'a theological discourse through three approaches. "Theological Philosophy" in Isfahan school took precedence over other theological approaches and culminated in the works of Fayyad Lahiji, and this prominent student of Sadra, somehow influenced by Mesha'a and Ibn Sina, presented his theological works. The emergence of "narrative and narrative" with the focus of Allameh Majlesi on the prosperity of Shiite theology added that, despite the strong confidence of the Majlis in the traditions of the Ahlul-Bayt (AS), he could not be regarded as a scholarly and rational scientist, as he was a means of acquisition. Religious knowledge intervened. In addition to these two theological approaches, the formation of a hybrid approach by Judge Saeed Qomi can be mentioned. Having a mystical taste for propagandists, he emphasized the convergence between religious appearances and philosophy and instituted a "synthetic theology" approach. In this article, while referring to the position of Shiite theology in Isfahan school of thought, these three theological approaches are examined and an analysis of the superiority of philosophical theology and avoidance of rationalism by the representatives of narrative theology is presented. .

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shiite Theology
  • Esfahan Theologians
  • Safavid Era
  • Spread the Word