فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

واکاوی تطبیقی میزان ارجاع اراده الهی به مقام فعلی از دیدگاه علامه طباطبایی با تکیه بر نظریات تقلیل گرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم.
2 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه قم.
چکیده
از گذشته میان فیلسوفان و متکلمان در خصوص زوایای مختلف اراده الهی بحث عمیقی جریان داشته است. این مقاله در صدد است ابتدا گزارش و ارزیابی دقیقی از نظریات علامه طباطبایی ارائه دهد و سپس در مقایسه با آرای حکیمان شاخص حکمت متعالیه، ‌به اختلاف آرای آنها در تفسیر اراده الهی پرداخته، صورت‎بندی جدیدی از این تفسیر را بر مبنای نظریه آنها که چه اندازه صفت اراده الهی را ذاتی یا فعلی می‎دانند، بر اساس رویکرد تقلیل‌گرایانه ارائه خواهد داد. مطابق با روش پژوهشی هر یک از فلاسفه، علامه طباطبایی که اراده باری را در قالب افعال الهی قابل بحث دانسته و حمل آن بر ذات را به گونه‎ای که مفهومی مستقل در نظر گرفته شود، دشوار می‎داند، در چارچوب ضد‌تقلیل‎گرایی به حساب می‌آوریم. از طرفی امام خمینی را که اراده الهی را از صفات ذات دانسته و آن را در همه مراتب هستی ثابت و از صفات کمالیه می‌داند، تقلیل‎گرای حداقلی و ملاصدرا را که اراده ذاتی را به سایر صفات ذاتی نظیر علم، حب یا رضا ارجاع داده، تقلیل‎گرای حداکثری صورت‌بندی می‌کنیم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Reference of the Divine Will to God's Action from the Point of View of Allameh Tabataba'i: Relying on the Theories of Reductionism

نویسندگان English

Ali Allahbedashti 1
Amir Abdollahi Khalaj 2
1 Professor of the Department of Islamic Philosophy and Theology at the University of Qom.
2 PhD student in Comparative Philosophy at the University of Qom.
چکیده English

In the past, there has been a deep discussion among philosophers and theologians regarding the different aspects of the Divine will. This paper aims to first provide a detailed report and evaluation of Allameh Tabataba'i's theories, and then, in comparison with the ideas of eminent thinkers of transcendental theosophy, a new formulation of this interpretation will be presented based on the reductionist approach, how much they consider the attribute of the Divine will to be essential or action. According to the research method of each of the philosophers, Allameh Tabataba'i, considers God’s will to be debatable in the form of Divine actions and considers it difficult to carry it on the Essence in such a way that it is considered an independent concept, we will consider in the framework of anti-reductionism. We consider On the other hand, Imam Khomeini, who considers the Divine will to be one of the attributes of Essence and considers it to be constant in all levels of existence and one of the attributes of perfection, a minimalist reductionist, and Mulla Sadra, who refers the essential Will to other Essential attributes such as knowledge, love, or pleasure, we formulate maximal reductionist.

کلیدواژه‌ها English

Action Will
Essential Will
Divine Knowledge
Reductionism
Allameh Tabataba'i
  1. ابن‌سینا، (1404ق). الالهیات. قم: مکتبة آیت‌الله مرعشی.
  2. ابن‌سینا، (1411ق). التعلیقات. به کوشش عبدالرحمن بدوی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  3. جوهری، اسماعیل بن حماد (1368). الصحاح. احمد عبدالغفور عطا، تهران: انتشارات امیری.
  4. الله‎بداشتی، علی (1386). اراده خدا با تکیه بر آرای امام خمینی، فصلنامه اندیشه نوین دینی، 9.
  5. الله‎بداشتی، علی (1386). اراده خدا جل جلاله از دیدگاه فیلسوفان، متکلمان و محدثان. قم: بوستان کتاب.
  6. دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغتنامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  7. راغب اصفهانی،(1412ق). مفردات الفاظ القرآن الکریم. صفوان عدنان داودی، بیروت: دار السلامیه.
  8. سبحانی، جعفر (1366). جبر و اختیار از دیدگاه وحی و خرد. مجله کیهان فرهنگی، 47.
  9. سبحانی تبریزی، جعفر (1383). سیمای فرزانگان، ج3، قم: مؤسسه امام صادق†.
  10. سعیدی مهر، محمد (1387). نقد علامه طباطبایی بر رویکرد فروکاهشی حکمت متعالیه در مفهوم‌شناسی اراده ذاتی خداوند. فصلنامه آینه معرفت، 15.
  11. سهروردی (1397ق). مجموعه مصنفات. سید حسین نصر، تهران: انجمن فلسفه.
  12. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1410ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیه. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
  13. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1386). الشواهد الربوبیه. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، قم: دفتر تبلیغات.
  14. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح سیدجلال‌الدین اشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
  15. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی التفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه اعلمی.
  16. طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا). نهایة الحکمه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  17. علامه حلی (1382). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. شرح جعفر سبحانی، چ2، قم: مؤسسه امام صادق†.
  18. کارناپ (1385). فلسفه و نحو منطقی. ترجمه رضا مشیر، تهران: نشر مرکز.
  19. موسوی خمینی، سیدروح‌الله، (1409ق). تعلیقات علی شرح فصوص ‌الحکم و مصباح ‌الانس. قم: پاسدار اسلام.
  20. موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1362). طلب و اراده. سیداحمد فهری، چ1، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  21. موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1371). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  22. موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1374). شرح دعای سحر. ترجمه سیداحمد فهری، چ5، تهران: انتشارات اطلاعات.
  23. Jones, Jones R. H. (2000). Reductionism: Analysis and the Fullness of Reality.
  24. Peacocke, A. R. (1985). Reductionism in Academic Disciplines. Guildford: Society for Research into Higher Education & NFER-Nelson.