فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

کارکردهای نظریه فطرت در فلسفه اخلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم.
2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی «نویسنده مسئول».
چکیده
بسیاری از فیلسوفان مسلمان همسو با آموزه‌های دینی از ایده فطرت به عنوان یک ساختار خاص وجودی برای انسان که هویت وی را از همجنسان خود متمایز می‌کند، بحث می‌کنند. فطرت انسان آدمی را به افق‌های فراسوی طبیعت حیوانی او می‌کشاند و راهنمای زندگی خوب است. فیلسوفان مسلمان با تأکید بر ویژگی‌های وجود‌شناختی، معرفت‌شناختی و حتی انگیزشی فطرت آدمی، برخی از مهم‌ترین مسائل و چالش‌های اخلاقی را حل می‌کنند. در نوشتار حاضر چگونگی بهره‌گیری از برخی ویژگی‌های فطرت یا هویت الوهی آدمی مانند تجرد وجودی، مصونیت از خطا در معرفت‌های فطری و سوگیری خیرخواهانه و حق‌جویانه گرایش‌های فطرت در حل مسائل فلسفه اخلاق توضیح داده می‌شود. اینکه فطرت انسانی خاستگاه اصلی مفاهیم اخلاقی است و آدمی بدون هر تجربه‌ای از بیرون خود چنین مفاهیمی را درمی‌یابد و اینکه شناخت اخلاقی عمومی است و قابل نسخ نیست، به این دلیل است که از فطرت انسانی ناشی می‌شود و از همین روی نسبی‌گرایی در اخلاق حتی اگر نظریه انفسی در مورد معانی اخلاقی داشته باشیم، مردود است. به صورت کلی از نظریه فطرت برای توجیه اخلاق و التزامات اخلاقی استفاده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Functions of Innate Theory in Ethics

نویسندگان English

muhammad ghafoori nejad 1
mojtaba seydi 2
1 Associate Professor at the Faculty of Shi'a Studies at the University of Religions and Denominations in Qom.
2 Ph.D. student of Philosophy and Islamic Theology at Razavi Islamic Sciences University, "corresponding author".
چکیده English

Many Muslim philosophers in line with religious teachings discuss the idea of innate as a special existential structure for humans that differentiates their identity from their peers. Human’s innate draws a person to horizons beyond his animal nature and is a guide to a good life. Muslim philosophers solve some of the most important ethical issues and challenges by emphasizing the existential, epistemological, and even motivational features of human innate. In this article, it is explained how to take advantage of some features of human innate or divine identity, such as existential immateriality, immunity from error in innate knowledge, and benevolent and right-seeking tendencies of innate in solving the problems of ethics. The fact that human innate is the main origin of moral concepts, and a person understands such concepts without any experience from outside himself, and moral knowledge is general and cannot be rejected, because it comes from human innate, and therefore relativism in ethics is rejected, even if we have a subjective theory about moral meanings. In general, the theory of innate is used to justify ethics and moral obligations.

کلیدواژه‌ها English

 Innate
Moral Concepts
Celebrities
Relativism
  1.     * قرآن کریم.

    1. ابن‌سینا، حسین بن علی (1364). النجاه. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران.
    2. ابن‌سینا، حسین بن علی (1375). الاشارات و التنبیهات. تعلیق محقق طوسی، قم: نشر البلاغه.
    3. ابن‌سینا، حسین بن علی (1375). الشفاء (کتاب برهان). تحقیق ابراهیم مدکور و ابوالعلاء عفیفی، القاهره: وزاره التربیه و التعلیم.
    4. ابن‌منظور، جمال‌الدین محمد (بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1372). انسان در اسلام. تهران: مرکز فرهنگی رجاء.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1392). تفسیر انسان به انسان. قم: انتشارات اسراء.
    7. جوادی آملی، عبدالله (1390). فطرت در قرآن. قم: انتشارات اسراء.
    8. جوهری، اسماعیل بن حماد (1368). صحاح اللغه. انتشارات امیری.
    9. خمینی، روح الله (1370). آداب الصلوه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    10. خمینی، روح الله (1380). شرح چهل حدیث. چ5، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    11. خمینی، روح الله (1377). شرح حدیث جنود عقل و جهل. چ2، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    12. خواجه نصیر الدین طوسی (1356). اساس الاقتباس. تصحیح مدرس رضوی، چ2، تهران: دانشگاه تهران.
    13. دورکیم، امیل (1360). فلسفه و جامعه‌شناسی. ترجمه مهناز خمسه‌ای، تهران: مرکز مطالعه فرهنگ‌ها.
    14. راسل، برتراند (1373). تاریخ فلسفه غرب. ترجمه نجف دریابندری، چ6، تهران: کتاب پرواز.
    15. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1992م). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دار القلم.
    16. سفی، عزالدین (1368). الانسان الکامل. چ2، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
    17. شاه‌آبادی، محمدعلی (1360). رشحات البحار. تهران: نهضت زنان مسلمان.
    18. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1362). نهایة الحکمة. قم: النشر الاسلامی.
    19. طباطبایی، محمدحسین (1412ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسماعیلیان.
    20. الطبرسی، ابوعلی فضل بن الحسن الطبرسی (1974م). مجمع البیان لعلوم القرآن. القاهره: رابطه الثقافه و العلاقات الاسلامیه.
    21. ابن‌فارس، ابی الحسین احمد (1411ق). معجم مقاییس اللغه. بیروت: دار الجیل.
    22. فرانکنا، ویلیام کی (1376). فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی، مؤسسه فرهنگی طه.
    23. قدردان قراملکی، محمدحسن (1386). خداشناسی (پاسخ به شبهات کلامی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    24. غفوری‌نژاد، محمد (1398). نظریه فطرت. چ1، تهران: سازمان انتشارات و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    25. کاپلستون، فردریک (1368). تاریخ فلسفه. ج1، ترجمه جلال‌الدین مجتبوی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی و سروش.
    26. کاپلستون، فردریک (1375). تاریخ فلسفه. ج5، ترجمه امیر جلال‌الدین اعلم، چ3، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی انتشارات سروش.
    27. کاپلستون، فردریک (1376). تاریخ فلسفه. ج8، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، چ2، تهران: انتشارات علمی فرهنگی و سروش.
    28. مصباح یزدی، محمدتقی (1382). فلسفه اخلاق. چ2، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل وابسته به مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
    29. مصباح یزدی، محمدتقی (1378). آموزش فلسفه. تهران: نشر بین‌الملل.
    30. مصباح یزدی، محمدتقی (1361). ایدئولوژی تطبیقی. قم: در راه حق.
    31. مصباح یزدی، محمدتقی (1387). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. چ2، قم: مؤسسه اموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    32. مصباح، مجتبی (1382). بنیاد اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    33. مطهری، مرتضی (1367). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
    34. مطهری، مرتضی (1373). فطرت در مجموعه آثار. ج3، چ6، تهران: صدرا.
    35. مطهری، مرتضی (1391). مجموعه آثار. چ7، تهران: صدرا.
    36. مطهری، مرتضی (1363). نقدی بر مارکسیسم. تهران: صدرا.
    37. مطهری، مرتضی (1387). یادداشت‌های استاد مطهری. ج11،چ11، تهران: صدرا.
    38. مطهری، مرتضی (1382). یادداشت‌های استاد مطهری. ج4، چ2، تهران: صدرا.
    39. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. چ3، بیروت: دار احیاء التراث.
    40. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1382). المظاهر الالهیة. ترجمه سیدحمید طیبیان، تهران: امیرکبیر.
    41. امیرخوانی، مهناز و پورصالح امیری، سیده‌ملیحه (1391). صدق و کذب‌پذیری مشهورات نزد ابن‌سینا. فصلنامه پژوهش‌های فلسفی-کلامی، 17 (65).
    42. نراقی، محمدمهدی (1431ق). جامع السعاده. بیروت: دار المرتضی.