فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

جستارگشایی در بازتعریف مفهوم جنسیت بر مبنای نظریه اعتباریات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه و عرفان جامعه المصطفی العالمیه، پژوهشگر پژوهشکده مطالعات زن و خانواده دانشگاه ادیان و مذاهب،قم،ایران.
چکیده
هدف از این مقاله بازتعریف اصطلاح جنسیت با استفاده از نظریه اعتباریات علامه طباطبایی (ره) است. اصطلاح جنسیت در فلسفه اسلامی معادل مطابقی ندارد. بررسی نشان می‌دهد واژگان ذکورت و انوثت با اصطلاحات جامعه‌شناسی فمینیستی جنس و جنسیت مطابقتی ندارد و به‌کارگیری این واژگان به جای یکدیگر در پژوهش‌های ناظر بر جنسیت و فلسفه اسلامی سبب مغالطه مفهومی است. این در حالی ست که در آثار فلاسفه مسلمان، مفهومی که ابعاد مختلف مفهوم جنسیت را اعم از جنبه‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی آن پوشش دهد و مبتنی بر فلسفه اسلامی باشد، وجود ندارد. نظریه اعتباریات علامه با نگاه دقیقی که به ضرورت بعد اجتماعی و مسائل علوم انسانی دارد، دارای ظرفیت مناسبی برای نظریه‌پردازی در حوزه‌های علوم اجتماعی و انسانی اسلامی از جمله بازتعریف مفهوم جنسیت است. واقع‌گرایی، وجه ثبات (ذات‌گرایی) در عین وجه تغییر و سیالیت، مبانی منطوی در مفهوم جنسیت مبتنی بر نظریه اعتباریات است. جنسیت به عنوان یک اعتبار اجتماعی، مشمول احکام اعتباریات بعدالاجتماع می‌شود؛ با این حال اعتبارات ماقبل اجتماع نیز در مفهوم جنسیت تأثیرگذار است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Research in Redefining the Concept of Gender based on Itibariat theory

نویسنده English

Narjes Rodgar
Lecturer in the Department of Philosophy and Mysticism at the International Al-Mustafa University, researcher at the Women and Family Studies Research Center of the University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده English

The purpose of this article is to redefine the gender using Allameh Tabataba'i’s theory of Itibariat. The gender has no corresponding equivalent in Islamic philosophy. The study shows that the words masculinity and femininity do not correspond to the feminist sociology terms of gender, and using these words interchangeably in research on gender and Islamic philosophy causes a conceptual fallacy. In the works of Muslim philosophers, there is no concept that covers the various dimensions of the concept of gender, including its natural, cultural and social aspects, and is based on Islamic philosophy. Allameh's Itibariat theory, with its careful look at the necessity of the social dimension and issues of human sciences, has a suitable capacity for theorizing in the fields of Islamic social sciences and humanities, including redefining the concept of gender. Realism, the aspect of stability (essentialism) at the same time as the aspect of change and fluidity, are the foundations implied in the concept of gender based on the theory of Itibariat. Gender, as a social Itibar, is subject to the rules of post-social Itibariat; However, pre-social Itibariat are also influential in the concept of gender.

کلیدواژه‌ها English

Gender
Itibariat Theory
Allameh Tabataba'i
Islamic philosophy
  1. ابن‌سینا (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: دانشگاه تهران:.
  2. بستان، حسین (1394). جامعه‌شناسی جنسیت با رویکرد اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، مرکز نشر هاجر (وابسته به مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران).
  3. تانگ، رزماری (1387). نقد و نظر: درآمدی جامع بر نظریه‌های فمینیستی. ترجمه منیژه نجم عراقی، چ1، تهران: نشر نی.
  4. دوبوار، سیمون (1380). جنس دوم. ترجمه قاسم صنعوی، چ2، تهران: توس.
  5. رودگر، نرجس (1388). فمینیسم، تاریخچه، نظریات، گرایش‌ها، نقد. قم: شورای عالی حوزه- تهران: سازمان ملی جوانان.
  6. صادقی، هادی (1391). جنسیت و نفس. قم: مرکز نشر هاجر.
  7. طباطبایی، سیدمحمد حسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، چ3، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  8. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1371). انسان از آغاز تا انجام. ترجمه صادق لاریجانی، تهران: الزهراء.
  9. طباطبایی، محمدحسین (1379). اصول فلسفه و روش رئالیسم. مجموعه آثار شهید مطهری، چ7، انتشارات صدرا.
  10. طباطبایی، محمدحسین (1428ق). مجموعة رسائل العلامة الطباطبایی. تحقیق صباح ربیعی، قم: باقیات.
  11. فریدمن، جین (1381). فمینیسم. ترجمه فیروزه مهاجر، تهران: آشیان.
  12. کد، لورین (1382). معرفت‌شناسی فمینیستی، فمینیسم و دانش‌های فمینیستی. ترجمه عباس یزدانی. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
  13. گروسی، سعیده (1395). جنسیت، جامعه و جامعه‌شناسی. چ1، تهران: جامعه‌شناسان.
  14. گیدنز، آنتونی (1378). جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
  15. لنگرمن، پاتریشیا مد، و ژیل نیبروگ، برنتلی (1374). نظریه فمینیستی معاصر. در: جورج ریتزر، نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
  16. مطهری، مرتضی (1378). نظام حقوق زن در اسلام. چ27، تهران: صدرا.