فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

تحلیل منطقی ادراکات اعتباری علامه طباطبایی با پلورالیزم معرفتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیدضیاءالدین علیانسب 1
حسن محمدزاده 2
1 دانشیار گروه قرآن و حدیث. دانشگاه حضرت معصومه(سلام الله علیها) قم.
2 دانشجوی دکتری فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. «نویسنده مسئول»
10.22034/qabasat.2024.2002461.2210
چکیده
این پژوهش درباره تحلیل منطقی ادراکات اعتباری علامه طباطبایی و پلورالیسم معرفتی است که نسبت تعلّقی آنها را بررسی می­کند. علامه طباطبایی در تحلیل کثرات معرفتی انسان، نظریه ادراکات اعتباری را ابداع نمود. این نظریه با دو دیدگاه متفاوت روبه­روست. برخی با تفسیر نسبی­انگارانه از نظریه معتقدند بین ادراکات اعتباری و پلورالیسم معرفتی، رابطه لزومی وجود دارد و می­توان از طریق این نظریه، پلورالیسم معرفتی را نتیجه گرفت. سؤالی که مطرح می­شود، این است که چه نسبتی میان این­دو نظریه وجود دارد؟ فرض نگارنده این است که اولاً نسبیّت معرفتی در خود نظریه مورد قبول نیست، ثانیاً بر فرض نسبیت، پلورالیسم معرفتی قابل استنتاج نیست. نویسنده مقاله برای اثبات مدّعای خود، ابتدا شواهد فقدان نسبیت در نظریه را تبیین نمود و پس از بیان تفاوت­های دو نظریه، با استفاده از تحلیل منطقی و روش کتابخانه­ای، رابطه لزومی آنها را بررسی کرد. مقاله حاضر که به ­دنبال ارزیابی نسبت این ­دو نظریه بود، هر گونه فرایندی که بتواند پلورالیسم معرفتی را نتیجه دهد، به دست نیاورد. پیراستن ساحت فکری علامه طباطبایی از پلورالیسم شناختی و ردّ انتساب ادراکات اعتباری به نسبیت معرفتی، مهم­ترین نتیجه یافته­های پژوهش حاضر است.
کلیدواژه‌ها
علامه طباطبایی
ادراکات اعتباری
پلورالیزم معرفتی
نسبیت معرفت
تحلیل منطقی

عنوان مقاله English

Logical Analysis of Allameh Tabataba'i’s Itibari Perceptions with Epistemic Pluralism

نویسندگان English

Seyyed ziyauddin olyansab 1
hasan mohammadzadeh 2
1 Associate Professor of Quran and Hadith Department. Hazrat Masoumeh University (peace be upon her) in Qom.
2 PhD student in Philosophy and Islamic Wisdom, Faculty of Theology, Shahid Madani University. "Corresponding Author"
چکیده English

This paper is about the logical analysis of Allameh Tabataba'i’s itibari perceptions and epistemic pluralism, which examines their relationship. Allameh Tabataba'i invented the theory of itibari perceptions in the analysis of human epistemic plurals. This theory faces two different views. Some believe that there is a necessary relationship between itibari perceptions and epistemic pluralism with a relativistic interpretation of the theory, and through this theory, epistemic pluralism can be concluded. The question that arises is what is the relationship between these two theories? The author's assumes that, firstly, epistemic relativity is not accepted in the theory itself, secondly, epistemic pluralism cannot be deduced from the assumption of relativity. To prove his claim, the author of the article first explained the evidence of the lack of relativity in the theory, and after stating the differences between the two theories, he checked their necessary relationship by using logical analysis and library method. This article, which sought to evaluate the relation of these two theories, did not find any process that could result in epistemic pluralism. Dressing Allameh Tabataba'i’s intellectual field from epistemic pluralism and rejecting the attribution of itibari perceptions to epistemological relativity is the most important result of the findings of the present research.

کلیدواژه‌ها English

Allameh Tabataba'i
Itibari Perceptions
Epistemic Pluralism
Relativity of Knowledge
Logical Analysis

  1. * قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم­شیرازی.

    ** نهج البلاغه، ترجمه و شرح فیض الإسلام.

    1. ابن­سینا، حسین­ (1434ق). الإشارات و التنبیهات. تحقیق مجتبی زارعی، چ3، قم: بوستان کتاب.
    2. ابن­سینا، حسین­ (1956م). الشفاء. ج3، تحقیق ابوالعلا عفیفی، قاهره: الأمیریة.
    3. ابن­منظور، محمد (1414ق). لسان­ العرب. ج10، چ3، بیروت: دار صادر.
    4. إخوان­الصفا (بی­تا). رسائل اخوان الصفاء و خُلان الوفاء. ج3، بیروت: الدار الإسلامیة.
    5. افلاطون (بی­تا). دوره آثار افلاطون. ج3، ترجمه محمدحسن لطفی، بی­جا: انتشارات خوارزمی.
    6. انصاری­شیرازی، یحیی (1391). دروس شرح منظومه. ج1، چ4، قم: بوستان کتاب.
    7. آشوری، داریوش (1389). دانشنامه سیاسی (فرهنگ اصطلاحات و مکتبهای سیاسی). چ19، تهران: مروارید.
    8. بخاری، محمد (1422ق). صحیح ­البخاری. ج4-5، تحقیق محمد زهیر، بی­جا: دار طوق النجاة.
    9. بنی­اسدی، رضا (1395). ادراکات اعتباری و تأثیرات آن در فلسفه و اخلاق. پژوهش­های معرفت‌شناختی، 5 (12)، 49 -66.
    10. بیات، عبدالرسول (1381). فرهنگ واژه­ها. قم: مؤسسه اندیشه و فرهنگ دینی.
    11. جوادی، محسن (1374). جاودانگی اصول اخلاقی و نظریه اعتباریات. معرفت، 4 (15)، 22 -26.
    12. جوادی، محسن (1382). توجیه جاودانگی اصول اخلاقی بر مبنای نظریه اعتبارات از دیدگاه شهید مطهری. قبسات، 8 (30)، 53 -68.
    13. جوادی­آملی، عبدالله (1397). شریعت در آینه معرفت؛ بررسی و نقد نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت. چ8، قم: اسراء.
    14. جوادی­آملی، عبدالله (1401). تحریر رسالة الولایة. ج1، چ6، قم: اسراء.
    15. جوهری، اسماعیل­ (1407ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. ج4، تحقیق أحمد عبدالغفور عطار، چ4، بیروت: دار العلم للملایین.
    16. حلّی، حسن بن یوسف (1423ق). الجوهر النضید. تصحیح محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار.
    17. خسروپناه، عبدالحسین (1388). پلورالیسم معرفتی. حکمت و فلسفه، 1 (1)، 35 -45.
    18. خندان، علی­اصغر (1390). مغالطات. چ7، قم: بوستان کتاب.
    19. خندان، علی­اصغر (1392). منطق کاربردی. چ8، تهران: سمت.
    20. خوانسارى، محمد (1376). فرهنگ اصطلاحات منطقى. چ2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى.
    21. خوانسارى، محمد (1393). منطق صوری. چ47، تهران: نشر دیدار.
    22. الخونجی، محمد (بی­تا). الجمل فی المنطق. بی­جا: بی­نا.
    23. دهخدا، علی­اکبر (1377). لغت­نامه دهخدا. ج1-2، زیر نظر محمد معین و سیدجعفر شهیدی، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    24. ربانی ­­گلپایگانی، علی (1430ق). مناهج الإستدلال. چ2، قم: مؤسسه امام صادق†.
    25. سبحانی، جعفر (1382). حسن و قبح عقلی یا پایه­های اخلاق جاودان. قم: مؤسسه امام صادق†.
    26. سبحانی، جعفر (1390). مسائل جدید کلامی. چ3، قم: مؤسسه امام صادق†.
    27. سبحانی، جعفر (1437ق). الإلهیات علی هدی الکتاب والسنة والعقل. ج1، چ9، قم: مؤسسه امام صادق†.
    28. سبزواری، ملاهادی (1383). أسرار الحکم. تصحیح کریم فیضی، قم: بی­نا.
    29. سجادی، سیدجعفر (بی­تا). فرهنگ معارف اسلامی. بی­جا: نشر کومش.
    30. سروش، عبدالکریم (1370). قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
    31. سکّاکی، یوسف­ (1407ق). مفتاح العلوم. تعلیقه نعیم زرزور، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    32. سهروردی، یحیی­ (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. ج1-2، تصحیح هانری کربن، چ2، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    33. شیرعلی­نیا، ابراهیم و دیگران (1396). رویکرد علامه طباطبایی به مسئله نسبیت معرفت. پژوهش­های معرفت‌شناختی، 6 (14)، 7- 33.
    34. صدرالدین شیرازى، محمد (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. ج3 و 6، با حاشیه علامه طباطبایى، چ3، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    35. صلیبا، جمیل (1393). فرهنگ فلسفی. ترجمه منوچهر صانعی دره­بیدی، چ4، تهران: انتشارات حکمت.
    36. طباطبایی، محمدحسین (1360ق). رسالة الولایة. بی­جا: مؤسسة اهل ­البیت‰.
    37. طباطبایی، محمدحسین (1362). رسائل سبعة. قم: حکمت.
    38. طباطبایی، محمدحسین (1382). بدایة الحکمة. تعلیقه علی شیروانی، چ4، قم: دار الفکر.
    39. طباطبایی، محمدحسین (1387). اصول فلسفه و رئالیسم. به کوشش سیدهادی خسروشاهی، چ2، قم: بوستان کتاب.
    40. طباطبایی، محمدحسین (1432ق). نهایة الحکمة. تحقیق علی زارعی، چ6، قم: نشر اسلامی.
    41. طباطبایی، محمدحسین (بی­تا الف).حاشیة الکفایة. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
    42. طباطبایی، محمدحسین (بی­تا ب). المیزان فی تفسیر القرآن. ج1-3، 5-7، 14-15 و 18، بی­جا: اسماعیلیان.
    43. طوسی، خواجه نصیرالدین محمد (بی­تا). أساس ­الإقتباس. بی­جا: بی­نا.
    44. غروی­اصفهانی، محمدحسین (1414ق). نهایة الدرایة فی شرح الکفایة. ج1، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
    45. فیاضی، غلامرضا (1383). تعلیقه نهایة الحکمة. ج4، چ2، قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
    46. کاپلستون، فردریک (1388). تاریخ فلسفه. ج1، ترجمه سیدجلال‌الدین مجتبوی، چ7، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    47. کانت، ایمانوئل (1394). نقد عقل محض. ترجمه بهروز نظری، تهران: ققنوس.
    48. لگن ­هاوزن، محمد (1379). پلورالیسم معرفتی در مصاحبه با محمد لگن ­هاوزن. قبسات، 3 (18). 8 -26.
    49. لگن ­هاوزن، محمد (1384). اسلام و کثرت­گرایی دینی. ترجمه نرجس جواندل، قم:‌ مؤسسه طه.
    50. محمدرضایی، محمد (1379). نگاهی به پلورالیسم معرفتی. قبسات، 5 (18). 3 -7.
    51. محمدرضایی، محمد، و سبحانی جعفر (1390). کلام جدید با رویکرد تطبیقی. قم: دفتر نشر معارف.
    52. مصباح، مجتبی (1392). بنیاد اخلاق. چ8، قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
    53. مصباح­یزدی، محمدتقی (1390). آموزش فلسفه. چ12، تهران: چاپ و نشر بین­الملل.
    54. مصباح­یزدی، محمدتقی (1393). تعلیقةٌ علی نهایة الحکمة. قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
    55. مصلح، علی­اصغر (1392). ادراکات اعتباری علامه طباطبایی(ره) و فلسفه فرهنگ. تهران: روزگار نو.
    56. مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار. ج13، چ11، قم: صدرا.
    57. مطهری، مرتضی (1392). مجموعه آثار. ج6، چ16، قم: صدرا.
    58. مطهری، مرتضی (بی­تا). اسلام و نیازهای زمان. ج1، تهران: صدرا.
    59. مظفر، محمدرضا (1431ق). المنطق. تعلیقه غلامرضا فیاضی، چ8، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    60. هیک، جان (1390). فلسفه دین. ترجمه بهزاد سالکی، تهران: الهدی.
    61. Baghramian, M. and J. Adam Carter (2018). Relativism. The
      Stanford Encyclopedia of Philosophy      , Edward N. Zalta (ed.),
      https://plato.stanford.edu/archives/win2018/entries/relativism/,
    62. Boghossian, P. (2006). Fear of Knowledge: Against Relativism
      and Constructivism. Oxford: Oxford University Press.
    63. Craig, E. (1998). Relativism. in Routledge Encyclopedia of
      Philosophy      , Taylor and Francis (ed),
      https:/www.rep.routledge.com/articles/thematic/relativism/v-1.
    64. Kirk, R. (1999). Relativism and Reality, A Contemporary
      London and NewYork: Routledge.
    65. O’Grady, P. (2002). Relativism. London: Acumen Publishings.
    66. Stich, (1998). Cognitive Pluralism & Epistemic Relativism. in Rouledge Encyclopedia of Philosophy, Version 1.0, London and New York: Routledge.
    67. Swoyer, Ch. (2015). Relativism. Stanford Encyclopedia of
      Philosophy      , Edward N. Zalta (ed.),
      https://plato.stanford.edu/entries/relativism.