فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

بازخوانی مفاهیم عدالت و اعتدال در فلسفه صدرالمتألهین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات، دانشگاه قl، ایران
چکیده
اعتدال از مفاهیم محوری اخلاق است که پیشینه تفکر فلسفی در مورد آن به سقراط و افلاطون و ارسطو می‌رسد و فیلسوفان اسلامی در همان سنت ارسطویی یا فراتر از آن به بحث در این ‌باره پرداخته‌اند و به دقایقی از این بحث دست یافته‌اند. ملاصدرا در زمینه عدالت و حد وسط و اعتدال قوای نفس انسان، نظریاتی مهم ارائه داده است. می‌توان این مراحل را برای آن برشمرد: 1. دیدگاه ارسطویی؛ 2. دیدگاهی که عنصری جدید و سلبی در عدالت را مطرح می‌کند؛ 3. دیدگاه نهایی با عنصری جدید و ایجابی را که در مقایسه با مراتب دیگر جنبه اصالی دارد، برای اعتدال و عدالت معرفی می‌کند که همان توحید است. هدف این نوشتار بازخوانی تحلیلیِ نظریه اعتدال و عدالت از منظر ملاصدراست که با توصیف و تحلیل مراحل یادشده، روشن می‌شود آنها غیرقابل جمع نبوده، بلکه مراحل طولیِ مختلف یک نظریه واحد است که متناظر با نوعی تدرّج در نظریات ناظر به اصلِ وجود طراحی شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Rereading the concepts of justice and moderation in the philosophy of Sadrul Matalahin

نویسنده English

Seyyed Ahmad Fazeli
Philosophy of Ethics, Theology, Qom University, Qom, Iran
چکیده English

Moderation is one of the core concepts of ethics, the history of philosophical thinking about it goes back to Socrates, Plato, and Aristotle, and Islamic philosophers in the same Aristotelian tradition or beyond, have discussed this issue and have obtained minutes of this discussion. . Mulla Sadra has presented important theories in the field of justice and moderation of the human soul's powers, for which the following steps can be listed: 1. Aristotelian point of view; 2. A perspective that gives a new and negative element in justice; 3. A final point of view that introduces a new and positive element - which has an original aspect compared to other levels - for moderation and justice, which is monotheism. The purpose of this article is to analyze the theory of moderation and justice from Mullah Sadra's point of view, which is clarified by describing and analyzing the mentioned stages that they are not incommensurable, but in fact, they are different longitudinal stages of a single theory that corresponds to a kind of length and progression. It is designed according to the theories of existence.

کلیدواژه‌ها English

Moderation
justice
depreciation
population
unity
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۶). الالهیات من کتاب الشفاء. تحقیق آیت‌الله حسن‌زاده آملی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۹۹). رساله فی علم الاخلاق. قم: پژوهشکده ادیب فقه جواهری.
  3. ایجی، عضدالدین (بی‌تا). شرحالمواقف. ج4، قم: الشریف الرضی.
  4. خمینی، مصطفی (1376). تعلیقات علی الحکمة المتعالیة. ج2، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  5. دشتکی شیرازی، غیاث‌الدین منصور (1391). اخلاق منصوری. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  6. دوانی، محمد بن اسعد و سهروردی، یحیی بن حبش (1411ق). شواکل الحور فى شرح هیاکل النور. تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  7. رازی، فخرالدین (بی‌تا). المباحث المشرقیه. قم: بیدار.
  8. سبزواری، هادی بن مهدی (1383). اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم. تصحیح کریم فیضی، قم: مطبوعات دینی.
  9. سهروردی، شهاب‌الدین ابوحفص (1427ق). عوارف المعارف. تحقیق و تصحیح احمد عبدالرحیم‌ السایح و توفیق على وهبه، قاهره: انتشارات الثقافة الدینیه.
  10. سهروردی، یحیی بن حبش (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. ج1، تصحیح هانری کربن و نجف‌قلی حبیبی و سیدحسین نصر، تهران: مؤسسه (پژوهشگاه) مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  11. شهرزوری، محمد بن محمود (1383). الشجره الالهیه. ج1 و 3، تصحیح نجف‌قلی حبیبی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  12. طباطبایی، سیدجواد (1383). زوال اندیشه سیاسی در ایران. تهران: انتشارات کویر.
  13. طوسی، نصیرالدین (1360). اخلاق ناصری. تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: انتشارات خوارزمی.
  14. علامه حلی، حسن بن یوسف (1387). الأسرار الخفیة فی العلوم العقلیه. قم: بوستان کتاب.
  15. غزالی، محمد بن محمد (بی‌تا). احیاء علوم الدین. بیروت: دار المعرفه.
  16. فارابی، ابونصر (1993م). فصول منتزعه. بیروت: دار المشرق.
  17. فرغانی، سعدالدین محمد بن احمد (2007م). منتهی المدارک. ج2، بیروت: بی‌نا.
  18. قونوی، صدرالدین (1381). إعجاز البیان فى تفسیر أم القرآن‏. تحقیق و تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانى، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
  19. قونوی، صدرالدین (1372). شرح الاربعین حدیثاً. تحقیق د. حسن کامل ییلماز، قم: بیدار.
  20. کندی، یعقوب بن اسحق (1387). مجموعه رسائل فلسفی کندی. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
  21. لاهیجی، عبدالرزاق بن علی (1383). گوهر مراد. تهران: نشر سایه.
  22. مسکویه رازی، ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب (1384). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق. قم: انتشارات زاهدی.
  23. ملاصدرا (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی و انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  24. ملاصدرا (1366). تفسیر القرآن الکریم. ج2، 3 و 6، تصحیح محمد خواجوی، قم: بیدار.
  25. ملاصدرا (1368). الاسفار الاربعه (الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیه). ج2، 4 و ۹، قم: مکتبه المصطفوی.
  26. ملاصدرا (1375). رساله خلق‌ الاعمال در: مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین. تهران: حکمت.
  27. ملاصدرا (1378). سه رساله فلسفی. قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
  28. ملاصدرا (بی‌تا «الف»). المبدأ و المعاد، بی‌جا: بی‌نا.
  29. ملاصدرا (بی‌تا «ب»). رساله فی القضاء و القدر در: الرسائل. قم: مکتبه المصطفوی.
  30. ملاصدرا و اثیرالدین ابهری (1422ق). شرح الهدایه الأثیریه. تصحیح محمدمصطفی فولادکار، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
  31. ملاصدرا و سهروردی، یحیی بن حبش و شیرازی‌، قطب‌الدین‌ محمود بن‌ مسعود (1392). تعلیق بر حکمة ‌الاشراق. ج1، 3 و 4، تصحیح نجف‌قلی حبیبی و حسین ضیایی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  32. ملاصدرا و کلینی، محمد بن یعقوب (1366). شرح اصول کافی. ج1 و 4، تصحیح محمد خواجوی، قم: بیدار.
  33. میرداماد، محمدباقر بن محمد (1381). الایماضات در: مصنفات. ج1، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  34. نراقی، محمدمهدی (بی‌تا). جامع ‌السعادات. تعلیق و تصحیح سیدمحمد کلانتر، بیروت: مؤسسه الاعلمی.