فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

تحلیل تطبیقی- انطباقی نظریه روح معنا از دیدگاه فیض کاشانی و علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس تهران. ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس تهران. ایران. (نویسنده مسئول)
چکیده
رویکردهای گوناگون علما در واژگان متشابه قرآن موجب ارائه چهار نظریه اصلی «اهل ظاهر»، «اشتراک لفظی»، «حقیقت و مجاز» و «روح معنا» شده است. نظریة روح معنا، به معنای وضع الفاظ بر ارواح معانی، عاری از خصوصیات مصادیق و در معنای آنهاست که می‌توان معانی را در مصادیق معقول نیز حقیقی دانست. مطابق این نظریه الفاظ متشابه قرآنی نیز امکان استعمال در مصادیق مجرد و معقول به نحو حقیقی و نه مجازی را دارند. این نظریه نخستین بار توسط غزالی مطرح شد و پس از او در آثار بزرگان عصر معاصر فرهنگ اسلامی همچون ملاصدرا، فیض کاشانی و علامه طباطبایی ادامه یافت. پژوهش حاضر در صدد پاسخ‌گویی به این سؤال است که نظریه روح معنا از منظر فیض کاشانی و علامه طباطبایی از حیث نحوه بیان، ادله اعتبار و کیفیت انطباق چگونه مطرح شده است. بررسی توصیفی- تحلیلی نظریه روح معنا از دیدگاه فیض کاشانی و علامه طباطبایی نشان می‌دهد این دو عالم بزرگ عالم اسلام در اصل پذیرش این نظریه و ارکان آن، با هم اشتراک نظر دارند؛ لکن از حیث نحوه بیان و تقریر نظریه، ادله اعتبار و به جهت مبانی تفسیری اختصاصی خویش، نسبتاً متفاوت از یکدیگر عمل کرده و منجر به گوناگونی کیفیت انطباق در تحلیل آیات قرآنی نیز شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative-Adaptive Analysis of the Theory of the Spirit of Meaning from the perspective of Allameh Fayḍ Kāshānī and Allameh Tabataba'i

نویسندگان English

khadijeh Ahmadibighash 1
Hossein Shahvaroughi farahani 2
1 Assistant Professor in the Department of Quran and Hadith, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran. Iran.
2 Master's student in Quranic and Hadith Sciences at Tarbiat Modares University, Tehran. Iran.(Author Corresponding)
چکیده English

The different approaches of scholars in the similar words of the Qur'an have led to the presentation of four main theories: Ẓāhiryya, Homonymy, truth and metaphor, and the theory of spirit of meaning. The theory of spirit of meaning considers the coining of words to be based on the spirit of meanings and is devoid of the characteristics of examples in their meaning. Therefore, meanings can be true in reasonable cases. Also, the similar words used in the Qur'an are used truly in immaterial and sensible examples. This point of view, which was first proposed by Al-Ghazali, has been continuously discussed after him in the works of the greats of Islamic culture until our days. Especially great scholars such as Mullā Ṣadrā, Fayḍ Kāshānī, and Allameh Tabataba'i have spoken about it. This paper intends to answer the question of how the theory of spirit of meaning is presented from the perspective of Fayḍ Kāshānī and Allameh Tabataba'i in terms of the way of expression, evidence of validity, and quality of adaptation. Analytical descriptive analysis of the theory of the spirit of meaning from the point of view of Fayḍ Kāshānī and Allameh Tabataba'i shows that firstly, they share the same opinion in the principle of accepting this theory and its elements, but in terms of the way of presenting and expressing the theory, the evidence of validity and quality of conformity in the analysis of the verses of the Quranic virtues, have acted relatively differently from each other due to specific interpretive bases.

کلیدواژه‌ها English

The Spirit of Meaning
Fayḍ Kāshānī
Allameh Tabataba'I
truth
Metaphor
  1. * قرآن کریم.

    1. ابن‌عربى، محی‌الدین (بی‌تا). الفتوحات المکیه. بیروت، دارصادر
    2. ابوزید، نصرحامد (۱۳۸۰). معنای متن (پژوهشی در علوم‌ قرآن). تهران: طرح نو.
    3. افلاطون، سردیس (1380). دورة آثار. ترجمة محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
    4. سبزواری،‏ ملاهادی (1360). التعلیقات على الشواهد الربوبیة. مشهد: المرکز الجامعى للنشر.
    5. سبزواری،‏ ملاهادی (1369). شرح المنظومه. تهران: ناب‏.
    6. سبزواری،‏ ملاهادی (1372). شرح الأسماء. تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: سمت.
    7. سبزواری،‏ ملاهادی (1383) اسرار الحکم‏. تصحیح کریم فیضى، قم: مطبوعات‌دینى‏
    8. سعیدی‌روشن، محمدباقر (1383). تحلیل زبان قرآن و روش‌شناسی فهم آن. قم: پژوهشگاه فرهنگ واندیشة اسلامی.
    9. سیوطی، جلال‌الدین (1420ق). الاتقان فی‌علوم القرآن. بیروت: دار الفکر.
    10. شبستری، شیخمحمود (۱۳۴۷) گلشن راز. تبریز: چاپخانة ‌علمیه.
    11. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (۱۴۲۱ق). الملل و النحل. بیروت: المکتبة ‌العصریه.
    12. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا) (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
    13. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا) (1387). سه رسالة فلسفى. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    14. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا) (1981). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث.‏
    15. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا) (1366 «الف»). شرح اصول الکافی. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگى.‏
    16. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا) (13۶۶ «ب»). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
    17. الصغیر، محمدحسین علی (1420ق). مجاز القرآن. بیروت: دار المؤرخ ‌العربی.
    18. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی ‌تفسیر القرآن. قم: جامعة مدرسین حوزه علمیه قم.
    19. غزالی، ابوحامد محمد (1411ق). جواهر القرآن. بیروت: دار احیاء العلوم.
    20. فیض کاشانی، ملامحسن (1375). اصول المعارف. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
    21. فیض کاشانی، ملامحسن (1379). علم‌ الیقین. تهران: حکمت.
    22. فیض کاشانی، ملامحسن (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه ‌أمیرالمؤمنین†.
    23. فیض کاشانی، ملامحسن (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: صدر.
    24. فیض کاشانی، ملامحسن (1428ق). عین ‌الیقین. بیروت: دار الحوراء.
    25. مجلسی، محمدباقر (1411ق). بحار الأنوار الجامعه لدرر اخبار ائمة ‌الاطهار†. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    26. مصطفوى،‏ حسن (1360). التحقیق فی‌ کلمات ‌القرآن الکریم. تهران: نشر ترجمه و نشر کتاب‏.
    27. مصطفوى،‏ حسن (1380). تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب.
    28. مصطفوى،‏ حسن (1385). روش علمی در ترجمه و تفسیر قرآن مجید. تهران: نشر مصطفوی.
    29. ملکی‌تبریزی، میرزاجواد (1360). رسالة لقاءالله. تهران: نهضت زنان مسلمان.
    30. Judaica (1971). Kater Publishing House. Ltd, Israel: Jerusalem.