فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

نظریه علامه طباطبایی ره در مراتب معرفت الهیه در حکمت علویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
10.22034/qabasat.2024.719152
چکیده
امام علی در خطبه توحیدیه نهج‌البلاغه، به روش مابعدطبیعی محض، مراتب معرفت خداوند متعال را در پنج مرتبه بیان کرده که هر کدام از آن‌ها، بالای دیگری قرار گرفته است و بالاترین همۀ آن‌ها مرتبه نفی صفات است. این فراز از بیان ایشان، از درخشان‌ترین و عمیق‌ترین بیانات درباره معرفت خداوند متعال است که بابی در توحید گشوده است که بعد از صدور آن، در طول تاریخ، حکیمان، عارفان، محققان و شارحان در فهمش، شگفت‌زده و حیرت‌زده شده‌اند. از این‌رو، سرچشمه پیدایش تبیین‌ها و تحلیل‌های گوناگون شده است. علامه طباطبایی; به طور ژرف در این بیان اندیشیده، که حاصل آن در آثار گوناگون ایشان بازتاب داشته است. براساس این دیدگاه، تعمّق در معنای توحید، به اخلاص توحید منتهی می‌شود و کمال اخلاص توحید، هنگامی است که صفاتی جز ذات در او اثبات نشود. این نوشتار به استخراج، تحلیل و تبیین و بررسی دیدگاه علامه طباطبایی; در این زمینه پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Allāma Tabātabāī’s Theory on Levels of Divine Knowledge in Alawi Wisdom

نویسنده English

Mohammad Ali Ardestani
Associate Professor of the Philosophy Group at the Research Institute of Culture and Islamic Thought
چکیده English

ʾAmīr al-Muʾminīn- peace be upon him - in the Monotheistic sermon of Nahj al-balāgha, in a purely metaphysical way, has placed the levels of knowledge of God Almighty in five levels, each of which is placed above the other, and the highest level of all of them is the level of negation of God’s attributes. This passage from his statement is one of the most brilliant and profound statements in the knowledge of God Almighty, which has opened a chapter in monotheism, and throughout history, after its issuance, it has astonished philosophers, mystics, researchers, and commentators in its understanding, and hence, the source of various explanations and analyzes have appeared. Allāma Tabātabāī has thought deeply about this statement, the result of which has been reflected in his multiple works. According to this view, reflection into the meaning of monotheism leads to the sincerity of monotheism, and the complete sincerity of monotheism is when no attributes other than essence are proven in it. This paper has been extracting, analyzing, explaining, and investigating Allāma Tabātabāī’s point of view in this field.

کلیدواژه‌ها English

Monotheism
Attribute
Knowledge
Sincerity
ʾAmīr al-Muʾminīn
* قرآن کریم
* نهج البلاغه، گردآوری ابوالحسن محمد بن الحسین بن موسی (سیدرضی).
ابن‌میثم (میثم بن علی) (1404ق). شرح نهج البلاغه. تهران: دفتر نشر الکتاب.
اشکوری، هاشم (1371). التعلیقة علی النصوص (النصوص صدرالدین قونوی). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حرانی، ابن‌شعبه حسن‌ (1363). تحف العقول عن آل الرسول…. قم: جامعة مدرسین، 1363.
صدوق، ابوجعفر محمد (1398ق). التوحید. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1388). شیعه در اسلام (طبع جدید). قم: مؤسسه بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1428ق). علی† و الفلسفة الالهیة (الإنسان و العقیدة). قم: باقیات.
فناری، محمدبن‌حمزه (1374). مصباح الأنس بین المعقول و المشهود. تحقیق و تصحیح محمد خواجوی. تهران: انتشارات مولی.
قونوى، صدرالدین (1371). النصوص. تصحیح و تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی؛ تهران: مرکز نشر دانشگاهى.
قونوی، صدرالدین (1374). مفتاح غیب الجمع و الوجود. تحقیق و تصحیح محمد خواجوی. تهران: انتشارات مولی.
مهائمی، علاء‌الدین علی (1429ق). مشرع الخصوص الی معانی النصوص. تحقیق و تصحیح احمد فرید المزیدی. بیروت: دار الکتب العلمیه.