فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

بررسی نقادانه آفرینش انسان از منظر انسان شناسی پویشی با تأکید بر آرای علامه طباطبایی ره و استاد مصباح یزدی ره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی دانائی فرد 1
حسین حجت‌خواه 2
1 دانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
10.22034/qabasat.2024.719153
چکیده
آفرینش انسان و جهان، از بحث‌های چالش‌برانگیز در تاریخ اندیشه است. با آغاز دوران مدرنیسم، آفرینش انسان وجهه­ای طبیعت­گرایانه و الحادی به خود گرفت. در این بین، الهی‌دانان پویشی در تلاش برای برپاداشتن وفاق بین دیدگاه طبیعت­گرایانه و خداباورانه در مسأله‌های گوناگون، ازجمله آفرینش انسان برآمدند. آن‌ها با ناچیز جلوه‌دادن قدرت الهی و ادعای قدرت استقلالی انسان، آفرینش بدون ماده پیشین را رد کردند و با طرح تأثیر ناچیز خداوند در آفرینش انسان، به خودآفرینی و آفرینش تدریجی و تکاملی انسان قایل شدند؛ اما توجه به مبانی عقلی و فلسفی اندیشمندانی چون علامه طباطبایی; و استاد مصباح یزدی; در رابطه ‌با مسأله‌هایی همچون وجوب ذات الهی و فقر ذاتی انسان، دیدگاه آنان را با اشکالات کلانی روبه‌رو می‌کند. این پژوهش، با روش توصیفی‌ _ ‌تحلیلی و انتقادی، در نهایت به این نتیجه می‌رسد که مبانی چنین دیدگاهی، افزون بر نبود دلیل در برخی موارد، با قواعد عقلی اثبات‌کنندة قدرت مطلق الهی هم ناسازگاری دارد. همچنین میان وجود شر و قدرت مطلق الهی، هیچ تنافی‌ای وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها
آفرینش انسان
الهیات پویشی
انسان­شناسی
علامه طباطبایی
مصباح یزدی

عنوان مقاله English

Critical Review of Human Creation from the Perspective of Dynamic Anthropology, Emphasizing the Views of Allāma Tabātabāī and Ayatollah Misbah Yazdi.

نویسندگان English

Mahdi Danaeifard 1
Hosayn Hojjatkhah 2
1 PhD student in the Fundamentals of Islamic Theory, Faculty of Verity and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Islamic Theoretical Foundations, Faculty of Knowledge and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The creation of man and the world is one of the most challenging topics in the history of thought. With the beginning of modernism, human creation took on a naturalistic and atheistic aspect. In the meantime, dynamic theologians tried to create harmony between the naturalistic and theistic views on various issues, including the creation of man. By considering the limitation of divine power and claiming the independent power of man, they denied the creation without previous matter, and by proposing the limited influence of God in the creation of man, they believed in self-creation and the gradual and evolutionary creation of man. But paying attention to the intellectual and philosophical foundations of thinkers such as Allāma Tabātabāī and Ayatollah Misbah Yazdi about issues such as the necessity of the Divine Essence and the inherent poverty of man, their view faces major problems. This paper, with a descriptive-analytical and critical method, finally concludes that the foundations of such a view, in addition to the lack of reason in some cases, are also in conflict with the rational rules that prove divine absolute power. Also, there is no contradiction between the existence of evil and the absolute power of God.

کلیدواژه‌ها English

Human Creation
Dynamic Theology
Anthropology
Allāma Tabātabāī
Ayatollah Misbah Yazdi. 
* قرآن کریم
* کتاب مقدس
شامحمدی، رستم (1388). بررسی انتقادی جایگاه خدا در جهان­شناسی پویشی وایتهد (رساله دکتری). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
شامحمدی، رستم و علی سنایی (1395). بررسی و تحلیل نظریه عدل الهی پویشی گریفین. فصلنامه قبسات. ش80، ص127-128.
شیخ صدوق، محمدبن‌علی‌بن‌بابویه (1398ق). التوحید. تحقیق و تصحیح هاشم حسینی. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
صدرالدین‌شیرازی، محمد بن ابراهیم (بی‌تا). الحکمة ­المتعالیه با حاشیه علامه طباطبایی، ج3. قم: مکتبة­المصطفوی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (141ق). بدایة ­الحکمه؛ قم: انتشارات جامعه مدرسین.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی‌همدانی. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1387). مجموعه رسائل، ج1. قم: بوستان کتاب.
گریفین، دیوید ری (1388). خدا و دین در جهان پسامدرن. ترجمه حمیدرضا آیت­اللهی؛ تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
لین، تونی (1380). تاریخ تفکر مسیحی. ترجمه روبرت آسریان. تهران: مؤسسه نشر فرزان روز.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1382). بر درگاه دوست. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1391). رساترین دادخواهی و روشنگری، ج1. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1396). نظریه حقوقی اسلام، ج1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1397)، رابطه علم و دین. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1398). آموزش عقاید. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
موسی­پور، مرتضی (1391). به پیشواز خورشید غرب. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی5.
هنری، توماس (1382). بزرگان فلسفه. ترجمه فریدون بدره­ای. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
Anderson, Gary A. (2018). Creatio ex nihilo and the Bible, University of Notredame, Indiana.
Astley, Jeff , Evil. (2003). Continuum International Publishing, London.
Cobb, John. (2007) A Christian Natural Theology: Based on the Thought of Alfred North Whitehead, Westminster John Knox Press, London.
Cobb, John and David Ray Griffin. (1976). Process Theology: An Introductory Exposition, Westminster press, Philadelphia.
Dombrowski, Daniel. (2010). Hartshorne, Plato, and the Concept of God, To the Eighth Biennial Personalist Seminar, Western Carolina University.
Hartshorne, Charles. (1984). Omnipotence and Other Theological Mistakes, State University of New York Press, Albany.
Heller, Michael. (2011). Philosophy in Science: An Historical Introduction, Spoleczny Instytut Wydawniczy ZNAK, Kraków, Poland.
Griffin, David and Huston Smith. (1989). Primordial Truth and Postmodern Theology, State University of New York Press, Albany.
Lubarsky, Sandra and Davd Ray Griffin. (1996). Jewish Theology and Process Thought, State University of New York Press, Albany.