فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

علم گرایی به مثابه شالوده الحاد جدید (نقدها و چالش ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید عبدالرئوف افضلی 1
محمد محمد رضائی 2
1 استادیار جامعه ‌المصطفی العالمیه. قم. ایران.
2 استاد گروه فلسفه دین، دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی قم.ایران.
10.22034/qabasat.2025.721570
چکیده
پس از شکست کلیسا و ورود جهان غرب به دوران جدید، علم­گرایی در سطح بسیار گسترده مطرح شد. علم­گرایی که نخست با تأکید بر تجربه آغاز شد،‌ به مرور به تنها راه قابل اعتماد برای دست‌یابی به معرفت، تغییر ماهیت داد و تلاش شد تا از این روش برای ارزیابی مسائل غیرتجربی هم بهره برده شود. در این نوشتار که به شیوه تحلیلی _ توصیفی نگارش شده است، کوشش شده تا ابتدا با مفهوم علم­گرایی با تکیه بر آثار خود غربی­ها آشنا شویم و سپس نشان داده شود که چگونه ملحدان جدید از این مفهوم به سود خود استفاده می­کنند و بر پایه آن به نشر دیدگاه­های ملحدانه خود می­پردازند. در نهایت تلاش شده است تا علم­گرایی به مثابه شالوده الحاد جدید، از زاویه‌های گوناگون (به ویژه فلسفی) نقد شود. وابستگی تجربه به قیاس، بدیهی‌نبودن مجربات، یقینی‌نبودن مفاد تجربه، وابستگی تجربه به اصل علیت (به مثابه امر غیرتجربی)، معناداربودن گزاره­های متافیزیکی و کلی (به مثابه گزاره­های غیرتجربی)، محدودیت‌داشتن علوم تجربی، مشکل­آفرین‌بودن علوم تجربی در نبودِ علوم عقلی و مانند آن، تنها برخی از نقدها و چالش­هایی است که علم­گرایی، به مثابه شالوده الحاد جدید از نگاه این نوشتار با آنها روبرو است.
کلیدواژه‌ها
خدا
علم‌گرایی
الحاد جدید
پوزیتویسم
تجربه

عنوان مقاله English

Scientism as a basis for New Atheism (Critiques and Challenges)

نویسندگان English

Sayyid Abdurrauf Afzali 1
Mohammad Mohammadrezai 2
1 Assistant Professor at the Al-Mustafa International University. Qom. Iran.
2 Professor in the Philosophy of Religion Department, University of Tehran, Farabi College, Qom. Iran.
چکیده English

After the decline of the Church and the entrance of the Western world into the modern era, scientism emerged on a very broad scale. Initially emphasizing experience, scientism gradually transformed into the only reliable means of acquiring knowledge, and efforts were made to apply this method to evaluate non-empirical issues as well. In this analytical-descriptive paper, an effort has been made to first familiarize the reader with the concept of scientism, relying on the works of Western scholars, and then illustrate how new atheists utilize this concept to promote their atheistic views. Finally, the paper aims to critique scientism as the foundation of new atheism from various angles (especially philosophical ones). The dependence of experience on analogy, the non-obviousness of experiences, the uncertainty of experiential content, the reliance of experience on the principle of causality (as a non-empirical matter), the meaningfulness of metaphysical and universal propositions (as non-empirical propositions), the limitations of empirical sciences, the problems posed by empirical sciences in the absence of rational sciences, and similar concerns are just some of the critiques and challenges that this paper presents against scientism as the foundation of new atheism.

کلیدواژه‌ها English

God
scientism
new Atheism
positivism
experience
  1. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1404ق). الشفاء(المنطق). قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی.
  2. چالمرز، آلن، اف (1381). چیستی علم. ترجمه سعید زیباکلام، تهران: سمت.
  3. راسل، برتراند (1393). جهان‌بینی علمی. ترجمه حسن منصور. تهران: مؤسسه انتشارات آگاه.
  4. کاپلستون، فردریک (1384). تاریخ فلسفه. ج9. ترجمه عبدالحسین آذرنگ و سیدمحمود یوسف ثانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران..
  5. مصباح یزدی، محمدتقی (1379). آموزش فلسفه، ج1و2، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل سازمان تبلیغات اسلامی، 1379.
  6. مصباح یزدی، محمدتقی (1384). شرح برهان شفا. ج1. تحقیق و نگارش محسن غرویان. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  7. مطهری، مرتضی (1370) فطرت. تهران: صدرا.
  8. مطهری، مرتضی (1384). مجموعه آثار. ج2، تهران: صدرا.
  9. مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار. ج 6. تهران: صدرا.
  10. مظفر، محمدرضا (1374). المنطق. قم: موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
  11. ملاصدرا (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه. ج3. بیروت: دار احیاء التراث.
  12. Brian, Hepburn, Brian and Andersen, Hanne (2021). Scientific Method.The Stanford Encyclopedia of Philosophy . Edward N. Zalta (ed.)

URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/scientific-method/>.

  1. Bullivant Stephen and Michael Ruse ed (2013). The Oxford Handbook of Atheism. Oxford: Oxford University Press.
  2. Comte, Auguste (1896). Positive Philosophy. 1, tr. Harriet Martineau, London: George Bell & Sons.
  3. Dawkins, Richard (2006). The God Delusion. London: Bantam Press.
  4. Dennet, Daniel, C (2006). Breaking the Spell- Religion as a Natural Phenomenon. Penguin Group, New York.
  5. Gould, Stephen Jay (1999). Rocks of Ages. Ballantine Books.
  6. Haack, S (2007). Defending Science—Within Reason: Between Scientism and Cynicism. Amherst: Prometheus Books.
  7. Harris, S (2004). The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason. New York: Norton.
  8. Hitchens, C (2007). God Is Not Great: Religion Poisons Everything. New York: Hachette Twelve.
  9. Johnson, Christopher N. etc. 'Biodiversity losses and conservation responses in the Anthropocene'. available at: https://www.wur.nl/upload_mm/a/e/2/c8c911c3-b27a-498e-9efc-99a86b4e5e4a_Cluster%205_%20Success%20Stories%20in%20Conservation%20by%20Johnson%20et%20al.%202017.pdf
  10. Peterson, Gregory R (2003). Demarcation and the Scientistic Fallacy. Zygon: Journal of Religion and Science. 38 (4): ‌P.751–761.
  11. Rosenberg, A (2011). The Atheist’s Guide to Reality: Enjoying Life without Illusions. New York: W. W. Norton & Co., 2011.
  12. Rescher, N (1984). The Limits of Science. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
  13. Sara, Maitland (1994). A Big Enough God: Artful Theology. London: Mowbray. 
  14. Sorell, Thomas Tom (2013). Scientism: Philosophy and the Infatuation with Science. London: Routledge, 2013.
  15. Stephen, Thornton (2003). "Karl Popper", The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.).

 URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2023/entries/popper/>.

  1. Thomas, Zenk (2013). New Atheism, in The Oxford Handbook of Atheism. Stepphen, Bullivant and Michael, Ruse. Oxford: Oxford University Press.
  2. Williams R. N. and D. N. Robinson (eds.) (2015). Scientism: The New Orthodoxy. New York: Bloomsbury.
  3. Jane R. Thiebaud, Effects of Technology on People: Living F2F Conversation and Social Interaction, available at: http://www.media-cology.org/publications/MEA_proceedings/v11/12.%20Thiebaud.pdf
  4. CHRIS J.UKO. Limitations of Modern Science. available at: https://www.researchgate.net/publication/215777806_LIMITATIONS_OF_MODERN_SCIENCE
  5. Top 10 Unsolved Mysteries of Science, available at: https://www.iflscience.com/physics/top-10-unsolved-mysteries-science/
  6. Harris, An Atheist Manifesto, available at: https://www.samharris.org/blog/an-atheist-manifesto
  7. https://sciencereligiondialogue.org/resources/what-is-scientism/
  8. https://www.cnbc.com/2017/11/06/stephen-hawking-ai-could-be-worst-event-in-civilization.html
  9. https://www.britannica.com/science/science.
  10. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/science
  11. https://www.britannica.com/topic/logical-positivism