فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

تحلیل سعادت نهایی انسان و نسبت سعادت دنیا با آن ازدیدگاه ابوالحسن عامری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. قم. ایران.
چکیده
چیستی، بالاترین رتبه سعادت انسان و نسبت سعادت دنیا با آن، همواره مسأله‌ای مهم در فلسفه اسلامی بوده است. در قرن چهارم ابوالحسن عامری، فیلسوف مشائی، به­طور گسترده درباره این مسأله بحث کرده است. وی باور دارد که سعادت انسان به دو گونه اِنسی و عقلی و در نگاهی دیگر، به دو گونه­ ادنی و قصوی دسته‌بندی می­شود. سعادت انسی و ادنی، پدیدآمده از کمال بدنی، کمال قوای حیوانی، کمالات بیرون از نفس (مانند برخورداری از همسر نیک و....) و هدایت و راهبری قوه ناطقه عملی (نفس مرتابه) فراخور این کمالات و قوا هستند و به دلیل اشتمال بر کمالات بدنی و بیرونیِ مادی، در مدت عمر دنیا رخ داده و سعادت انسان دنیوی را _  از آن جهت که انسان دنیوی است _ تشکیل می­دهند. سعادت عقلی و قصوی که معطوف به قوه ناطقه نظری است، سعادتی فراتر از انسی و ادنی بوده، بر سعادت نهایی انسان منطبق هستند. وی سعادت دنیا (انسی و ادنی) را به دلیل تفاوت موضوع، دارای ارتباط ضروری با سعادت نهایی نمی­داند و تنها به دلایلی، بین آنها پیوندی وقوعی قائل است. اما وی در دیدگاه نهایی، سعادت نهایی انسان را با محوریت وحدت و قرب مرتبه به حق­تعالی و تشبه وجودی به او توضیح می­دهد و در پرتوی همین نظر، سعادت دنیا را هم اتحاد همه قوا برای حصول یک فضیلت واحد و عصاره بودنِ وجود انسان فراخور با عالم ماده تعریف می­کند که نتیجه آن، حصول وحدت در قوای عملی و نظری انسان و اشتمال همه آنها بر فضیلتی به نام حکمت و ربانی‌شدن وجود انسان است. بنابراین، با یکی‌شدن موضوع سعادت دنیا و سعادت نهایی (حصول مقام وحدت و خداگونگی) بین این دو سعادت پیوندی ضروری، بلکه اتحاد برقرار خواهد بود؛ به ­گونه­ای که سعادت دنیا رشح و نازله­ای از سعادت نهایی و سعادت نهایی، شدت و عُلُوّ سعادت دنیا شمرده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the ultimate happiness of man and the relationship of worldly happiness to it from the perspective of Abu al-Hasan Ameri

نویسنده English

Masoud Esmaili
Masoud Esmaili (Corresponding Author), Assistant Professor of Philosophy at the Islamic Culture and Thought Research Institute. Qom, Iran.
چکیده English

What is the highest rank of human happiness and the ratio of the happiness of the world to it has always been an important issue in Islamic philosophy. Abul Hasan Ameri, a pedestrian philosopher, discussed this issue in detail in the fourth century. He believes that human happiness is divided into two types: physical and intellectual, and from another point of view, it is divided into two types: mundane and ultimate. Human and worldly happiness consists of physical perfection, perfection of animal powers, perfections outside the ego (such as having a good wife, etc.) and the guidance and guidance of the practical speaking power (an upright soul) in relation to these perfections and powers, and to The reason for the inclusion of physical and external material perfections, they occur during the life of the world and constitute the happiness of the worldly man. Intellectual and objective happiness, which is aimed at the theoretical speaking faculty, is a happiness that is beyond the human and earthly, and they correspond to the ultimate happiness of man. He does not consider the happiness of the world (ansi and edni) to have a necessary connection with the ultimate happiness due to the difference of the subject, and only for some reasons, he believes that there is an accidental connection between them. But in his final view, he explains the ultimate happiness of man with the focus of unity and closeness to the supreme truth and existential similarity, and in the light of this view, the happiness of the world is also the unity of all forces in order to achieve a single virtue and essence. It defines the existence of human being in relation to the world of matter, the result of which is the achievement of unity in the practical and theoretical powers of man, and all of them are related to one virtue called wisdom and divineization of human existence. In this way, by uniting the subject of worldly happiness and ultimate happiness (achieving the status of unity and God-likeness) between these two happiness, there will be a necessary connection, rather unity; In such a way that the happiness of the world is an expression and a descent of the ultimate happiness and the ultimate happiness, the intensity and height of the happiness of the world.

کلیدواژه‌ها English

Key Words: Ultimate Happiness
Worldly Happiness
Human Happiness
Rational Happiness
Lesser Happiness
Supreme Happiness
Ameri
* قرآن کریم
ابن­سینا (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: دانشگاه تهران.
ابن­سینا (1999م). الفرق بین الروح و النفس و قوی النفس و ماهیة النفس. بی­جا: بی­نا.
ابن­سینا (1375). الاشارات و التنبیهات مع الشرح لنصیرالدین الطوسی و شرح الشرح لقطب الدین الرازی. ج3. قم: نشر البلاغة،.
ابن­سینا (1404ق). الشفاء، الالهیات. قم: مکتبة آیت الله مرعشی.
ابن­سینا (1363). المبدأ و المعاد. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
ابن­سینا (1383الف). الهیات دانشنامه علایی. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
ابن­سینا (1383ب). رساله نفس. تصحیح موسی عمید. همدان: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه همدان.
ابن­سینا (1980م). عیون الحکمة، بیروت: دار القلم.
ابن­عربی، محمدبن‌علی (بی­تا). فصوص الحکم. ج2. تصحیح ابوالعلاء عفیفی. بیروت: دار الکتاب العربی.
توحیدی، ابوحیان، (1424الف). الامتاع و المؤانسة. ج۱. تصحیح هیثم خلیفه طعیمی. بیروت: المکتبة العصریة.
توحیدی، ابوحیان (1424ب) المقابسات. تصحیح هیثم خلیفه طعیمی. بیروت: المکتبة العصریة.
تهانوی، محمداعلی‌بن‌علی (1996م). موسوعة کشاف إصطلاحات الفنون و العلوم. ج۲. بیروت: ناشرون.
طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد (1985م). مجمع­البحرین. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
عامری، ابوالحسن محمد بن یوسف (۱۳۳۶). السعادة و الإسعاد فی السیرة الانسانیة. تقدیم مجتبی مینوی، تهران: دانشگاه تهران.
عامری، ابوالحسن محمد بن یوسف (1375الف). رسائل. تصحیح سحبان خلیفات. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
عامری، ابوالحسن محمد بن یوسف (1399ق). الامد علی الابد. بیروت: دارالکندی.
عامری، محمد بن یوسف (1375ب). فی الإبصار و المبصر، در: رسائل ابو الحسن عامری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
فارابی (1991م). کتاب الملة و نصوص اخری. مصحح محسن مهدی. بیروت: دار المشرق.
فارابی (1413ق). تحصیل السعادة. تحقیق جعفر آل باسین. بیروت: دار المناهل.
فارابی (1968م). الأسئلة اللامعة و الأجوبة الجامعة، در: کتاب الملّة. تحقیق محسن مهدی، بیروت: دارالمشرق.
فارابی (1995م). آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فیومی، احمدبن‌محمد (1414ق). المصباح المنیر. ج2. قم: دار الهجرة.
کاشانی، عبدالرزاق (به اشتباه به ابن­عربی نسبت داده شده است) (۱۳۵۷). تف‍س‍ی‍ر‌ال‍ق‍رآن‌‌ال‍ک‍ری‍م (التأویلات). ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ و تصحیح م‍ص‍طف‍ی‌ غ‍ال‍ب‌. ت‍ه‍ران‌: ن‍اص‍رخ‍س‍رو.
م‍دن‍ی‌، ع‍ل‍ی‌خ‍ان‌ب‍ن‌ اح‍م‍د (1395). ریاض السالکین. ج1. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ملاصدرا (1368). الاسفار الاربعة، ج4. قم: مکتبة المصطفوی.