فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

نقش توحید اجتماعی در صورت‌بندی الهیات مقاومت با تأکید بر قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد عرب صالحی 1
فریده پیشوایی 2
1 استاد گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. قم. ایران.
2 فریده پیشوایی؛ سطح چهار تفسیر تطبیقی موسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه (نویسنده مسئول) قم. ایران.
10.22034/qabasat.2024.2031702.2327
چکیده
الهیات مقاومت به عنوان پشتوانه عقیدتی نظریه مقاومت، در بستر رخدادهای تاریخی اخیر و بر اساس عدالت‌محوری، با هدف دفاع از مظلومان و نفی سلطه کفار در برابر محور شرارت شکل گرفته است. این مفهوم به دلیل جهانی‌شدن، ریشه‌های قرآنی و نقش تمدن‌سازش در حرکت‌های اجتماعی معاصر، اهمیت پژوهشی بالایی دارد. این مقاله با فرض تأثیر تام توحید اجتماعی بر الهیات مقاومت، به روش کتابخانه‌ای و رویکرد تحلیلی، نقش توحید اجتماعی را در پایه‌ها، سازکارها، اهداف، عرصه‌ها و دستاوردهای مقاومت بررسی کرده و تمایز آن را از مقاومت مسیحی، سکولار یا امانیستی روشن می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد توحید اجتماعی، بنیان الهیات مقاومت است؛ بر این اساس، سازکار قرآنی مقاومت‌ورزی شامل مقابله با بردگی مستکبران، نفی فاصله طبقاتی، استقامت حول ارزش‌های الهی، تاب‌آوری اجتماعی و ممنوعیت دوستی با کفار است. در این چارچوب، هدف نهایی پرستش اجتماعی و تحقق عبودیت کامل خداوند بوده و با نفی سلطه خدایان دروغین و طواغیت، مقاومت تمامی عرصه‌های علمی، اقتصادی و نظامی را در بر می‌گیرد. این رویکرد، دستیابی به بازدارندگی، نزول برکات الهی و زمینه‌سازی برای جامعه توحیدی و ظهور حضرت حجت (عج) را به‌عنوان دستاوردهای اصلی به ارمغان می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
الهیات مقاومت
توحید اجتماعی
سازوکار
اهداف
عرصه‌ها
دستاوردها

عنوان مقاله English

The Role of Social Monotheism in Shaping a Theology of Resistance: A Qur’anic Perspective

نویسندگان English

Mohammad Arab-Salehi 1
Farideh Pishvaee Pishvaee 2
1 Professor, Department of Logic of Understanding Religion, Research Institute for Islamic Culture and Thought, Qom, Iran.
2 Level Four, Comparative Exegesis, Masoumiyeh Seminary Institute of Higher Education (Corresponding Author), Qom, Iran.
چکیده English

Theology of Resistance is a religious paradigm rooted in Quranic principles, emphasizing justice for the oppressed and rejecting domination by unjust powers. It has gained prominence due to its global relevance and its role in shaping contemporary social movements and civilizational development. This study, using analytical and library research, explores the central role of social monotheism in forming the foundations, mechanisms, aims, and outcomes of resistance. Social monotheism is identified as the core of this theology, clearly distinguishing it from secular or humanistic approaches. The Quranic model calls for opposing oppression, eliminating class divisions, fostering unity around divine values, social resilience, and avoiding alliances with oppressors. The ultimate goal is communal worship and full devotion to God, extending resistance to scientific, economic, and military fields. Achievements include divine protection and blessings, providing deterrence, potential for transformative change, and laying the groundwork for a monotheistic society and the advent of Imam Mahdi.

کلیدواژه‌ها English

Theology of Resistance
Social Monotheism
Mechanism
Goals
Arenas
Achievements
* قرآن
* نهج‌البلاغه
در ادامه، فهرست منابع با ویرایش علمی و استاندارد، همراه با اعداد فارسی ارائه شده است:
۱. ابن‌سیده، علی‌بن‌اسماعیل. (۱۴۲۱ق). المحکم و المحیط الأعظم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
۲. ابن‌عطیه، عبدالحق. (۱۴۲۲ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. تحقیق عبدالسلام محمد. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
۳. ابن‌فارس، احمد. (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الإعلام الاسلامی.
۴. ازهری، محمدبن‌احمد. (۱۴۲۱ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
۵. بیانات رهبری. برگرفته از: KHAMENEI.IR
۶. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. (۱۳۷۶ق). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
۷. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۲). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: صهباء.
۸. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۱الف). تفسیر سوره حمد. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
۹. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۱ب). تفسیر سوره بقره. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
۱۰. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۳). تفسیر سوره منافقون. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
۱۱. دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۳). لغت‌نامه دهخدا. تهران: روزنه.
۱۲. راغب اصفهانی، حسین. (۱۳۶۹). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن. تهران: مرتضوی.
۱۳. زبیدی، محمدبن‌محمد. (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
۱۴. زمخشری، محمودبن‌عمر. (۱۴۰۷ق). الکشاف. بیروت: دارالکتاب العربی.
۱۵. سیدقطب. (۱۴۲۵ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
۱۶. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
۱۷. طبرسی، فضل‌بن‌حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
۱۸. طریحی، فخرالدین. (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
۱۹. طیب، عبدالحسین. (۱۳۶۹). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام.
۲۰. عرب‌صالحی، محمد؛ پیشوایی، فریده. (۱۴۰۲الف). «مؤلفه‌های توحید اجتماعی در قرآن با تأکید بر اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای». مطالعات تفسیری مفتاح، شماره ۱۰.
۲۱. عرب‌صالحی، محمد؛ پیشوایی، فریده. (۱۴۰۲ب). «تحلیل مؤلفه‌های توحید اجتماعی از دیدگاه مفسران فریقین و روایات و نسبت‌سنجی آن با واژه عبادت». پژوهشنامه معارف قرآنی، شماره ۵۴، صص ۱–۳۷.
۲۲. عمید، حسن. (۱۳۸۹). فرهنگ عمید. تهران: راه رشد.
۲۳. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. (۱۴۰۹ق). کتاب‌العین. قم: هجرت.
۲۴. مطهری، مرتضی. (۱۳۸۹). مجموعه آثار (شرح منظومه، سیر فلسفه در اسلام، کلیات علوم اسلامی: منطق و فلسفه). تهران: صدرا.
۲۵. معین، محمد. (۱۳۸۱). فرهنگ معین. تهران: کتاب راه نو.
۲۶. مغنیه، محمدجواد. (۱۴۲۴ق). التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الإسلامی.
۲۷. مکارم‌شیرازی، ناصر. (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
۲۸. مهنا، عبدالله‌علی. (۱۴۱۳ق). لسان اللسان: تهذیب لسان‌العرب. بیروت: دارالکتب العلمیه.
۲۹. همتی، همایون. (۱۴۱۳ق). «تاریخچه و تبیین ساختار الهیات سیاسی و رهایی‌بخش». معرفت ادیان، شماره ۲۰، صص ۱۲۳–۱۳۸.