فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

شخصیت‌بخشی در صفات خبری در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه. قم. ایران.
10.22034/qabasat.2025.725056
چکیده
فهم صفات خداوند در قرآن کریم درطول تاریخ علوم اسلامی، از چالش‌های پیش‌روی اندیشمندان اسلامی بوده است. در قرآن کریم، کمتر صفتی را می‌توان یافت که فاقد جسم‌انگاری درباره خداوند باشد. در بیشتر صفات خبری، گونه‌ای جسم‌انگاری و تداعی انسان‌نمایی دیده می‌شود که با باورهای ریشه‌دار اسلامی ناسازگار است. تحلیل‌های گوناگون و با رویکردهای متنوع، قابلیت‌پذیری در تحلیل این صفات را نشان می‌دهد. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و عقلی و با رویکرد زبا‌ن‌شناسی شناختی و نظریه استعاره مفهومی، به این پرسش پاسخ داده می‌شود که شخصیت‌پردازی چه نقشی در تحلیل صفات خبری داشته است. یافته‌های این پژوهش، افزون بر بررسی صفت نفس در آیه 116 سوره مائده، واژه نور را در آیه 35 سوره نور و مجموعه‌ای از آیات نشان می‌دهد. استعاره مفهومی یکی از تحلیل‌های قابل تطبیق بر صفات خبریه در قرآن است که هرگز به‌معنای تشبیه خدا نیست و ازسویی می‌توان افزون بر پاسداشت باورهای ریشه‌دار اسلامی، گامی نو در تحلیل این صفات بردارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Personification in the Descriptive Attributes of God in the Holy Qur'an

نویسنده English

Morteza Yaghoubkhani
Graduate of Level Four, Islamic Seminary, Qom, Iran.
چکیده English

Understanding the attributes of God in the Holy Qur'an has been one of the enduring challenges for Islamic scholars throughout the history of Islamic sciences. In the Qur'an, it is rare to find a divine attribute that is entirely free from anthropomorphic expression. Most descriptive (informative) attributes of God reflect some degree of embodiment or personification that appears to conflict with deeply rooted Islamic theological beliefs. The variety of interpretive approaches to these attributes suggests their interpretative flexibility. This study, employing descriptive and rational methods alongside a cognitive linguistic approach and the conceptual metaphor theory seeks to answer the question: What role does personification play in interpreting God’s descriptive attributes? The findings of the study—through an analysis of the term soul in verse 116 of Surah al-Ma'idah the word "light" in verse 35 of Surah al-Nur and a set of related verses—demonstrate that conceptual metaphor theory offers a meaningful framework for interpreting the Qur'an’s descriptive attributes. While this approach allows for deeper engagement with the text, it does not imply anthropomorphism or likening God to creation. Rather, it respects foundational Islamic beliefs while offering a renewed, insightful methodology for analyzing divine attributes in the Qur'an.

کلیدواژه‌ها English

Personification
Descriptive Attributes
Literary Interpretation
Anthropomorphism
  1. * قرآن کریم

    1. ابن‌عاشور، محمدبن‌طاهر (بی‌تا). التحریر و التنویر. بی‌جا: بی‌نا.
    2. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414ق). لسانالعرب. بیروت: دارالصادر.
    3. ابن‌میمون، موسی (1972م). دلائلالحائرین. بی‌جا: مکتبۀ‌الثقافیۀ.
    4. ابن‌هشام انصاری (بی‌تا). مغنی للبیب عن کتب‌الاعاریب؛ بی‌جا: بی‌نا.
    5. ابوحنیفه، نعمان (1419ق). الفقهالاکبر. امارات: مکتبۀ‌الفرقان.
    6. اشعری، ابوالحسن علی‌بن‌اسماعیل (1420ق). االبانة عن اصولالدیانة. دمشق: دارالبیان.
    7. اشعری، علی‌ابن‌اسماعیل (1430ق). الابانة عن اصولالدیانة. مصر: مکتبۀ‌الثقافۀالدینیۀ.
    8. افراشی، آزیتا (1395). مبانی معناشناسـی شـناختی. تهـران: پژوهشـگاه علـوم انسـانی و مطالعات فرهنگی.
    9. آشتیانی، مهدی (1390). تعلیقه بر منظومه حکیم سبزواری. قم: زهیر.
    10. براتی، مرتضی (1396). بررسی و ارزیابی نظریه استعاره مفهومی. مطالعات زبانی و بالغی. ش 16. ص51-84.
    11. پارسا، فروغ (1397). معناشناسی و مطالعات قرآنی (مجموعه درس گفتارها). تهران: نگارستان اندیشه.
    12. تفتازانی، سعدالدین (1356). شرحالمختصر. مصر: المکتبۀ‌المحمودیۀالتّجاریۀ.
    13. تفتازانی، سعدالدین (1425ق). شرح مختصرالمعانی علی تلخیصالمفتاح. قم: اسماعیلیان.
    14. تفتازانی، سعدالدین (بی‌تا). المطول. تهران: داوری.
    15. تهاونی، محمدعلی (بی‌تا). موسوعۀ‌الکشاف‌الاصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبۀ الناشرون.
    16. خوئی، سیدابوالقاسم (1394ق). البیان فی تفسیرالقرآن. قم: مطبعۀ‌العلمیۀ.
    17. رضی، محمدبن‌حسین (1407ق). تلخیص‌البیان فی مجازات‌القرآن. تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی. مؤسسة الطبع و النشر
    18. زمخشری، محمود (بی‌تا). الکشاف عن حقائق غوامضالتنزیل. بی‌جا: بی‌نا.
    19. سکاکی، یوسف‌ابن‌ابی‌بکر (1407ق). مفتاحالعلوم. بیروت: دارالکتب‌العلمیۀ.
    20. سیالکوتی، عبدالحکیم (بی‌تا). حاشیةالسیالکوتی علی کتابالمطوّل. قم : رضی.
    21. شوکانى، محمدبن‌على (1414ق). ‏فتحالقدیر. دمشق: بیروت.
    22. شیخ‌صدوق، محمد‌بن‌علی‌بن‌بابویه (1386). التوحید. ترجمه محمدعلی سلطانی. تهران: ارمغان طوبی.
    23. صابونی، محمدعلی (2007م). الابداعالبیانی فی القرآن العظیم. بیروت: المکتبۀ العصریۀ.
    24. طباطبائی، سیدمحمدحسین (1386). نهایۀالحکمۀ. قم: نشراسلامی.
    25. طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    26. طبرسی، امین‌الاسلام (1372). مجمعالبیان فی تفسیرالقرآن. تهران: ناصرخسرو.
    27. طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1372). مجمع‌البیان. تهران: ناصرخسرو.
    28. طوسی، محمدبن‌حسن (1409ق). التبیان فی تفسیرالقرآن. قم: مکتب الاعلام‌الاسلامی.
    29. عبدالحمید، محسن (1415ق). تفسیر آیاتالصفات بین المثبتۀوالمؤولۀ. بغداد: دار احسان.
    30. عسکری، ابوهلالف (1372). معیار البلاغۀ. ترجمه محمدجواد نصیری. تهران: دانشگاه تهران.
    31. -فاضل مقداد، اللوامع الاهیه فی مباحث الکلامیه، ق: دفتر تبلیغات، 1380ش.
    32. قائمی‌نیا، علیرضا (1396). معناشناسی شناختی قرآن کریم. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    33. قائمی‌‌نیا، علیرضا (1399). استعارههای مفهومی‌‌ و فضاهای قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    34. قدامة‌ابن‌جعفر، ابی‌فرح (بی‌تا). نقدالشعر. تحقیق محمد عبدالمنعم خفاجی. بیروت: دارالکتب‌العلمیۀ.
    35. کتاب مقدس (2008) تهران: انتشارات جامعه بین المللی.
    36. ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم (1378). سه رساله فلسفی. قم: دفتر تبلیغات.
    37. Lakoff G & Mjohnson: mataphors we live by: chicago: university of chicago press 2003.