فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

دو اشکال متنافی بر برهان آنسلم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته سطح سه کلام اسلامی موسسه امام صادق علیه السلام. قم. ایران.
2 استادیار گروه کلام قرآن و حدیث دانشگاه قرآن و حدیث. قم. ایران.
10.22034/qabasat.2025.725057
چکیده
برهان آنسلم که یکی از دیرینه‌ترین برهان‌های اثبات خداست، بیشتر ازسوی فلاسفه مسلمان رد شده است. دلیل ایشان برای رد این برهان، خلط بین حمل اولی و حمل شایع است. گزیده این اشکال، آن است که هیچ مفهومی برای خودش مصداق نمی‌سازد؛ یا به‌عبارت‌دیگر، لازمه‌ هیچ مفهومی، مصداق داشتن نیست، اما به‌نظر می‌رسد دقت‌نظر در دلیلی که آنسلم برای ملازمه بین «تصور بزرگ‌ترین موجود» و «وجودداشتن آن» پیش چشم داشته است، این اشکال را رد کند؛ چراکه از دیدگاه آنسلم قاعده‌ پیش‌گفته، یک استثنا دارد و آن در جایی است که «وجود» در «مفهوم» گرفته شده باشد. فلاسفه مسلمان نه دلیلِ آنسلم برای وجودِ این استثنا را نقد می‌کنند و نه مدعای آنسلم را نقد می‌کنند، بلکه تنها مدعای آنسلم را رد می‌کنند، اما کانت، به چرایی وجودِ استثناءِ یادشده از دیدگاه آنسلم می‌پردازد. از نگاه کانت، استثناءِ آنسلم به‌سبب آن است که او «وجود» را توصیف کننده‌ اشیاء خارجی می‌شمارد درحالی‌که کانت این مطلب را نمی‌پذیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Two Conflicting Objections to Anselm's Argument and Some Philosophical Reflections

نویسندگان English

hamid Jafari-Zad 1
Mohammad Ranjbar Hosseini 2
1 Graduate of Level Three in Islamic Theology, Imam Sadiq Institute, Qom, Iran.
2 ; Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Theology, University of Quran and Hadith, Qom, Iran.
چکیده English

Anselm’s Argument, one of the oldest arguments for the existence of God, has often been rejected by Muslim philosophers. Their primary reason for this rejection is the confusion between primary essential predication (al-aml al-awwalī al-dhātī) and common technical predication (al-aml al al-shāyeʿ). The core of their objection is that no concept can generate its instance; in other words, the mere presence of a concept does not entail its actual existence. However, a closer examination of Anselm’s reasoning for the supposed entailment between "conceiving of the greatest being" and "his actual existence" may render this objection invalid. According to Anselm, the aforementioned principle has a unique exception—specifically, when existence is included within the very concept itself. Muslim philosophers neither critique Anselm’s justification for this exception nor engage directly with the content of his claim; rather, they simply merely deny Anselm's claim. Kant, on the other hand, addresses Anselm’s rationale for this exception. From Kant’s perspective, Anselm's exception lies in treating existence as a predicate that describes external objects—an idea that Kant explicitly rejects.

کلیدواژه‌ها English

Primary Essential Predication
Common Technical Predication
Philosophical Secondary Intelligibles
Logical Secondary Intelligibles
  1. آنسلم قدیس (۱۳۸۶)، پروسلوگیون (خطابیه‌ای در باب اثبات وجود خدا). ترجمه: افسانه نجاتی. تهران: قصیده سرا.
  2. پامر، مایکل (1393). درباره خدا. ترجمه نعیمه پورمحمدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  3. جوادی‌آملی، عبد الله (1386). تبیین براهین اثبات خدا. قم: اسراء.
  4. ربانی‌گلپایگانی، علی (1399). برهانهای اثبات وجود خدا در الهیات اسلامی و مسیحی. قم: نشر رائد.
  5. سلیمانی‌امیری، عسکری (۱۳۸۰). نقد برهانناپذیری وجود خدا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  6. سلیمانی‌امیری، عسکری (۱۳۸۱). وجود محمولی. پژوهش‌های فلسفی کلامی. ش11. ص۱۱۱-۱۳۹.
  7. طباطبایی، محمدحسین (1416ق). نهایة‌الحکمة. قم: النشرالسلامی.
  8. طباطبایی، محمدحسین (1430ق). بدایةالحکمة. قم: النشرالاسلامی.
  9. غروی‌اصفهانی (کمپانی)، محمدحسین (بی‌تا). تحفةالحکیم. قم: آل‌البیت.
  10. کانت، ایمانوئل (۱۳۹۴). نقد عقل محض. ترجمه بهروز نظری. تهران: ققنوس.
  11. مصباح‌یزدی، محمدتقی (۱۳۸۷). شرح نهایة‌الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی رحمه‌الله.
  12. مطهری، مرتضی (۱۳۷۷). مجموعه آثار شهید مطهری. تهران: صدرا.
  13. مظفر، محمدرضا (۱۴۲۴ق). المنطق. قم: مؤسسة النشرالإسلامی.
  14. ملاصدرا (صدرالدین شیرازی)، محمدبن‌ابراهیم (۱۳۶۸). الحکمة‌المتعالیة فی الاسفار العقلیة‌الاربعة. قم: مکتبۀالمصطفوی.
  15. ملکیان، مصطفی (1378). تاریخ فلسفه غرب. بی‌جا: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
  16. نراقی، مهدی (1423ق). جامع‌الافکار و ناقدالانظار. تهران: انتشارات حکمت.
  17. یوسفیان، حسن (1389). کلام جدید. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی رحمه‌الله.