فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

اثبات ضرورت عقلی انتخاب سبک زندگی دینی بر پایه دلیل معقولیت و پاسخ به اشکالات درون‌دینی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار. ایران.
10.22034/qabasat.2025.728732
چکیده
الگوی عقل‌گرایی اقتضا می‌کند تمام انتخاب‌ها بر پایه دلایل معتبر استوار شود. در صورت وجود چنین دلایلی باید از برترین آنها پیروی کرد. اما اگر چنین نشد و دلایل در اثبات‌گری به تکافؤ رسیدند، تکلیف ندانم‌گرایی است. اما ندانم‌گرایی حداقل در بسیاری از موقعیت‌های عملی امکان‌پذیر نیست و فرد ناچار از انتخاب یک دیدگاه در عمل است. سبک زندگی عملی از جمله این موارد است که هر فرد آگاهانه یا غیرآگاهانه گونه‌ای از آن را برگزیده است. نگارنده بر آن است در چنین موقعیتی معقول‌ترین اقدام برگزیدن سبک زندگی دینی است. پشتوانه اثبات‌کننده این ادعا استدلالی است که بر پایه دلیل معقولیت و تقریری از استدلال شرطیه پاسکال با عنوان سود مورد انتظار برتر سامان یافته است. طبق این استدلال مجموع سود انتخاب سبک زندگی دینی نسبت به غیر آن بیشتر است؛ از این رو در عمل باید آن‌ را برگزید. این دلیل با شرطیه پاسکال در برخی پیش‌فرض‌ها و کارکردها متفاوت است. کارکرد آن ترجیح سبک زندگی دینی در عمل است و در آن به محدودیت‌های این سبک زندگی توجه شده و انتخاب‌کنندگان غیر آن هم به صورت کامل از بهره‌های اخروی محروم نگردیده‌اند. این استدلال با اشکالاتی درون‌دینی روبه‌روست؛ مانند فقدان شرط لازم برای رستگاری، نبود قصد قربت به عنوان شرط عبادت، ناسازگاری با اصل برائت، ناسازگاری با قاعده «جُبّ» و بی‌ارزشی یا کم‌ارزشی دین‌داری برآمده از آن. در این مقاله پس از معرفی و تبیین استدلال به این اشکالات پاسخ داده شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Establishing the Rational Necessity of Choosing a Religious Way of Life: An Argument from Reasonableness and Replies to Intra-Religious Objections

نویسنده English

ruhollah zeynali
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Hakim Sabzevari University. Sabzevar.Iran.
چکیده English

Within a rationalist framework, all choices ought to be grounded in sound reasons; when such reasons are available, one should follow the strongest among them. If, however, the evidences are equipollent, agnosticism (suspension of judgment) would be the theoretical mandate. Yet agnosticism is practically infeasible in many domains, since agents must adopt a stance in action. A way of life is one such domain: every individual, knowingly or not, lives by some form of it. The present paper argues that, under these conditions, the most reasonable course is to adopt a religious way of life. The supporting case combines an Argument from Reasonableness with a Pascalian conditional formulated in terms of dominant expected utility: on aggregate, the expected payoff of choosing a religious form of life exceeds that of its alternatives; hence, in practice, it should be preferred. This approach differs from standard versions of Pascal’s Wager in several presuppositions and functions: its aim is a practical preference for a religious way of life; it explicitly factors in that way of life’s constraints; and it does not assume that non-adherents are wholly deprived of afterlife benefits. The argument faces several intra-religious objections—such as the alleged absence of a necessary condition for salvation, the lack of qaṣd al-qurbah (intention of nearness) as a condition of worship, tensions with the principle of barāʾa (presumption of non-liability), tensions with qāʿidat al-jubb (“Islam effaces what preceded it”), and the putative worthlessness or low worth of religiosity grounded in such reasoning. After setting out the argument, the paper addresses these objections and offers replies.
 

کلیدواژه‌ها English

religious way of life
Argument from Reasonableness
Pascal’s Wager
expected utility
intra-religious objections
ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. تصحیح مجتبی عراقی، قم: دار سیدالشهداء.
ابن‌ابـی‌الحدیـد (1404ق). شـرح نهـج‌البلاغـه. تحقیـق محمـد ابوالفضـل ابراهیم، قم: مکتبه آیةالله مرعشی النجفی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (1398). التوحید. تصحیح هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین.
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1363). تحف العقول. تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
اشعری، ابوالحسن (1400). مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین‏. فرانس اشتاینر، ویسبادن.
انصاری، مرتضی، (1419ق). فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
بحرانـی، سیدهاشم (1421ق). نهایـة الاکمـال فیما به تقبل الاعمال. مشهد: نشر تاسوعا.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
خراسانی، محمدکاظم (1369). درر الفوائد فی الحاشیه علی الفرائد. تهران: وزارة الثقافه و الارشاد الاسلامی.
خسروی فارسانی، عباس، و اکبری، رضا (1384). تحلیل و نقد شرطیه پاسکال با توجه به نظریه تصمیم‌سازی. نامه حکمت، (6)، 129-163.
خوانساری، محمد بن حسین (1366). شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم و درر الکلم. تصحیح جلال الدین ارموی، تهران: دانشگاه تهران.
سبحانی، جعفر (1385). الإیمان و الکفر فی الکتاب و السنة. قم: مؤسسه امام الصادق.
طباطبایی حکیم، سیدمحسن (1384). مستمسک العروة الوثقی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طوسی، محمد بن حسن (1406ق). الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد. بیروت: دار الاضواء.
علیدوست، ابوالقاسم (1384). تبعیت یا عدم تبعیت احکام از مصالح و مفاسد واقعی. فقه و حقوق، (6).
فیض کاشانی، محمدمحسن (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی (ع).
قزوینی، خلیل (1387). الشافی فی شرح الکافی. قم: دار الحدیث.
قمی، علی بن ابراهیم (1404). تفسیر القمی. تصحیح موسوی جزائری، قم: دار الکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مازندرانی، محمدصالح (1382). شرح الکافی. تصحیح ابوالحسن شعرانی، تهران: المکتبة الاسلامیه.
مسلمی‌زاده، ط (1387). رساله توضیح المسائل محشی امام خمینی (شش مرجع). مشهد: هاتف.
مظفر، محمدرضا (1373). اصول الفقه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الامالی. تصحیح علی‌اکبر غفاری و حسین استادولی، قم: کنگره شیخ مفید.
موسوی بجنوردی، محمد (1401). قواعد فقهیه. تهران: انتشارات عروج.
یزدی، سید محمدکاظم، (1420). العروة الوثقی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
Webster, Merriam (2024). Lifestyle. webster.com/dictionary/lifestyle.Accessed 11 Jan.
Huxley, Thomas Henry (1884). Agnosticism and Christianity. reprinted in his Collected Essays, Vol.5 (Science and the Christian Tradition), Cambridge: Cambridge University Press.
Draper, Paul (2022). Atheism and Agnosticism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta (ed.), Summer
Peterson, Martin (2017). An Introduction to Decision Theory. United Kingdom: Cambridge University Press.
Peterson, maicle, and others (2013). Reason & Religious Belief An Introduction to the Philosophy of Religion. New York: Oxford University Press.