فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

اصل بستار و فاعلیت الهی؛ مقایسه موضع فلسفه اسلامی و دیدگاه‌های معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
روزبه زارع
استادیار گروه فلسفه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران. ایران.
10.22034/qabasat.2025.732749
چکیده
اصل بستار که بیان می‌کند تمام رخدادهای فیزیکی به طور کامل توسط علل فیزیکی پیشین تبیین‌پذیرند، یکی از مفاهیم بنیادین در فلسفه علم و فیزیک معاصر است. این اصل با تکیه بر قوانینی مانند بقای انرژی، چالشی جدی برای آموزه‌های الهیاتی ایجاد می‌کند که بر مداخله یا فعل الهی در جهان تأکید دارند. از دیدگاه تمامیت علّی فیزیک، جهان فیزیکی به عنوان یک نظام بسته عمل می‌کند و هر گونه تأثیر علّی غیرفیزیکی، مانند مداخله الهی، ظاهراً با این نظام بسته در تضاد است. با وجود این متفکران معاصر تلاش‌ کرده‌اند میان مفهوم فعل الهی و اصل تمامیت علّی فیزیکی جمع کنند. این مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی به بررسی رابطه میان اصل تمامیت علّی فیزیکی و فعل الهی می‌پردازد و چالش‌ها و راه‌حل‌های گوناگونی را که برای آشتی این دو مفهوم ارائه شده است، تحلیل می‌کند. درنهایت راه حل مستفاد از حکمت اسلامی را برای این مسئله تشریح می‌نماید. این راه حل دقیقاً با هیچ یک از ایده‌های اصلی موجود در مباحث معاصر تطبیق ندارد و در قالب یک تصویر سه‌وجهی قابل صورت‌بندی است که در بخش چهارم مقاله تشریح شده است.
کلیدواژه‌ها
قوانین بقا
تمامیت فیزیک
طبیعی‌گرایی
فیزیکالیسم
حکمت اسلامی

عنوان مقاله English

Physical Causal Closure and Divine Action

نویسنده English

Roozbeh Zare
Assistant Professor, Department of Philosophy, Institute for Culture and Islamic Thought, Tehran, Iran.
چکیده English

The principle of closure, which posits that all physical events can be fully explained by preceding physical causes, is one of the foundational concepts in contemporary philosophy of science and physics. Rooted in laws such as the conservation of energy, this principle presents a significant challenge to theological doctrines that emphasize divine intervention or action in the world. From the perspective of physical causal closure, the physical universe operates as a closed system, rendering any non-physical causal influence, such as divine intervention, seemingly incompatible with this closed framework. Nevertheless, contemporary thinkers have sought to reconcile the concept of divine action with the principle of physical causal closure. Some have pointed to the potential of quantum indeterminacies and complex systems, while others have redefined divine action as the sustaining of natural order and existence rather than direct intervention. This paper examines the relationship between the principle of physical causal closure and divine action, analyzing the challenges and proposed solutions for harmonizing these two concepts. Ultimately, it outlines a resolution derived from Islamic philosophy to address this issue.

کلیدواژه‌ها English

Conservation Laws
Completeness of Physics
Naturalism
Physicalism
Islamic Philosophy
1.       ابن‌سینا، ح. (1404ق). الشفاء (الالهیات). قم: کتابخانه حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
2.      درویش آقاجانی، ج. (1401). فعل الهی در طبیعت؛ بررسی مسئله فعل الهی در رویارویی با مبانی علوم جدید. تهران: دانشگاه صنعتی شریف.
3.      زارع، ر. (۱۴۰۳). علم و الهیات؛ طبیعی‌گرایی روش‌شناختی و جهان‌بینی توحیدی. ذهن ۲۵، ۵ -۳۷.
4.      طباطبایی، س. (1432). نهایة الحکمة. ج2، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
5.      عبودیت، ع. (1385). بررسی اندیشه رخنه پوش لاهوتی. معرفت فلسفی، (14)، 81-104.
6.      مصباح یزدی، م. (1382). آموزش فلسفه. ج2، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
7.      ملاصدرا، م. (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
 
8.      Baker, L. (1993). Metaphysics and mental causation. In J. &. Heil, Mental Causation, Oxford: Clarendon Press.
9.       Dennett, D. C. (1991). Consciousness Explained. Boston, MA: Little, Brown and Company.
10.   Garcia, R. K. (2014). Closing in on Causal Closure. Journal of Consciousness Studies, 96-109.
11.   Gibb, S. (2010). Closure principles and the laws of conservation of energy and momentum. Dialectica, 64 (3), 363-384.
12.   Gibb, S. (2013). Introduction. In S. L. Gibb, Mental Causation and Ontology. Oxford: Oxford University Press.
13.   Hasker, W. (2006). How not to be a reductivist. In A. a. Batthyany, Mind and its Place in the World, Frankfurt: Ontos Verlag.
14.   Horst, S. (2014). Beyond reduction: From naturalism to cognitive pluralism. Mind and Matter, 197-244.
15.   Kim, J. (1995). Dretske on how reasons explain behavior. In J. Kim, Supervenience and Mind: Selected Philosophical Essays, Cambridge: Cambridge University Press.
16.   Kim, J. (2000). Mind in a physical world: An essay on the mind-body problem and mental causation. MIT press.
17.   Lowe, J. (2000). Causal closure principles and emergentism. Philosophy: The Journal of the Royal Institute of Philosophy, 75 (294), 571–585.
18.   Lowe, J. (2008). Personal Agency: The Metaphysics of Mind and Action. New York: Oxford University Press.
19.   Mcmullin, E. (2011). Varieties of Methodological Naturalism. In B. Gordon, & W. Dembski, The Nature of Nature: Examining the Role of Naturalism in Science, Wilmington: ISI Books.
20.   Montero, B. (2006). What does the conservation of energy have to do with physicalism. dialectica, 383-396.
21.   Papineau, D. (2000). The rise of physicalism. In M. &. Stone, The Proper Ambition of Science, London and New York: Routledge.
22.   Papineau, D. (2002). Thinking about Consciousness. New York: Oxford University Press.
23.   Tracy, T. (2000). Particular providence and the God of the gaps. In Russell, Murphy, & Peacocke, Chaos and Complexity, Vatican: Vatican Observatory Foundation.
24.   Zhong, L. (2020). Three Versions of Physical Closure. grazer philosophische studien, 97 (4), 640-658.