مجله قبسات

مجله قبسات

راه حل های صدرایی مساله منطقی شر و شر گزاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دانشگاه باقر العلوم علیه السلام، دانشکده فلسفه و اخلاق
2 هیئت علمی دانشگاه باقر العلوم علیه السلام، دانشکده فلسفه و اخلاق
10.22034/qabasat.2026.2085281.2495
چکیده
مسئله‌ی شر، به‌ویژه در دو تقریرِ منطقی و شرِّ گزاف - ذیل مساله قرینه ای شر-، از معضات فکری مهم در حیطه فلسفه‌ی دین است. این مقاله با تکیه بر دیدگاه‌های صدرا، به نقدِ مقدماتِ این دو استدلال می‌پردازد. نوآوریِ اصلی نوشته، تفکیکِ دو سطح از شر است؛ شرِّ هستی‌شناختی که امری عدمی و مساوق با نقصِ وجودی است و به جهت ماهیّت عدمی خود، هرگز متعلَّقِ اراده‌ی الهی قرار نمی‌گیرد و شرِّ معرفت‌شناختی که به کیفیت ادراکِ فاعل شناسا وابسته است. شرّ معرفت شناختی در واقع خیرِ بالذات‌ است اما به سبب نسبت با فقدان یا کاستی، شر نامیده شده‌است. ملاصدرا، با تحلیلِ قدرتِ مطلقِ الهی (که تنها به ممکنات تعلّق می‌گیرد نه محالات) و صفت خیرخواهیِ محض (که همواره متوجِّه خیرِ کثیر است)، تناقضِ منطقی را مرتفع می‌سازد و در پاسخ به شرِّ گزاف، با تأکید بر محدودیتِ روشِ استقرا و نارساییِ فهمِ بشری در درکِ حکمت‌های پنهان، وجودِ شرور معرفت شناختی را از لوازمِ علّی‑معلولی نظامِ احسن و دوامِ فیض می‌دانند؛ ازاین‌رو شرِّ گزاف به معنای واقعی منتفی است و آنچه ظاهراً گزاف می‌نماید یا ناشی از جهلِ ماست یا شرِّ بالعرضی که بسترِ خیراتِ برتر است. نتیجه اینکه وجود شر نه‌تنها هیچ ناسازگاریِ ذاتی میانِ صفاتِ کمالیِ خداوند و وجودِ شرور نیست، بلکه تصویری حکیمانه و منسجم از نظامِ آفرینش ارائه می‌شود که در آن شرور جایگاهی ضروری و هدفمند دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Sadra's solutions to the logical problem of evil and Evidential Problem of Evil

نویسندگان English

Amirhossein Rezaee 1
Yarali Kord firozjaei 2
1 Student of Baqir Al-Uloom University, Faculty of Philosophy and Ethics
2 Faculty of Baqr al-Ulum University
چکیده English

The problem of evil, especially in its logical and evidential (gratuitous) formulations, is a fundamental challenge in philosophy of religion. Drawing on Sadrian transcendental wisdom, this article criticizes their premises. The main novelty is distinguishing ontological evil, a non-existent, relative matter concomitant with existential deficiency never willed by God, from epistemological evil, which appears in perception but is essentially good and termed 'evil' only due to relation to absence. Thus, Sadrians resolve the logical contradiction by analyzing omnipotence (pertaining to possibilities, not impossibilities) and pure benevolence (intending the greater good). Against gratuitous evil, emphasizing the limits of induction and human understanding, they regard evils as necessary byproducts of the causal system of the best order (Nizam-e Ahsan) and continuous emanation. Hence, real gratuitous evil is negated; what seems gratuitous is either our ignorance or an accidental evil preparing superior goods. Consequently, no inherent inconsistency exists between God's attributes and evils; rather, creation is coherent, with evils having a necessary, purposeful place.

کلیدواژه‌ها English

Ontological evil
Epistemological evil
Gratuitous evil
The relativity of evil
The non-existentiality of evil

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مرداد 1405