فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

فصلنامه علمی پژوهشی قبسات

بررسی انتقادی رویکرد اختلالی و بیماری ­انگارانه به تجربه دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حمیدرضا شاکرین
استاد گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. قم. ایران.
10.22034/qabasat.2026.734923
چکیده
تجربه­ دینی و عرفانی از جلوه ­های معنوی، متعالی و شورانگیز زندگی بشر و طریقی برای اتصال به عوالم برین است که عمری به درازاى زیست بشر بر این کره خاکی دارد. این پدیده فراه م­آورنده ظرفیتی مناسب برای اثبات برخی حقایق عالم غیب و گسترش ادبیات علمی ناظر به حوزه الهیات است. در این مصاف فکری جریان های طبیعت­ گرا با استناد به برخی داده­ های علمی به ناواقع­ نمایی تجربه­ های دینی فتوا داده و چالش هایی را در این زمینه رقم زده­اند. از جمله چالش های برآمده در این زمینه نگره اختلالی و بیماری­ انگارانه به تجربه دینی است. بنیان عقلانی باورها و حقایق دینی ایجاب کننده بررسی اینگونه نگره ­ها و ارزیابی آنها با رعایت شرایط و ضوابط دقیق منطقی است. بدین ­روی مقاله حاضر بر آن است تا رویکرد یاد شده و میزان اعتبار آن را در اعتبارزدایی از تجربه ­های دینی به بحث بنشیند. روش تحقیق به لحاظ گردآوری کتابخانه­ ای و در مقام داوری عقلی-تحلیلی خواهد بود. ماحصل تحقیق این است که رویکرد اختلالی و بیماری­ انگارانه به تجربه ­دینی موضعی علمی نبوده، از جهات مختلفی آسیب مند و گرفتار انواع مغالطات است. درنتیجه موضع یاد شده دردفاع و پشتیبانی از ناواقع ­گرایی تجربه ­های ­دینی ناتوان و ناکام است.
کلیدواژه‌ها
تجربه دینی، تجربه عرفانی، عصب-روانشناسی تجربه دینی، بیماری­
انگاری تجربه دینی، نگره اختلالی تجربه دینی، ناواقع­
گرایی تجربه دینی

عنوان مقاله English

A Critical Examination of the Pathological and Pathologizing Approach to Religious Experience

نویسنده English

Hamidreza Shakerin
Professor, Department of Logic of Understanding Religion, Islamic Culture and Thought Research Center .Qom, Iran.
چکیده English

Religious and mystical experiences are among the spiritual, transcendent, and inspiring dimensions of human life, serving as a means of connecting to higher realms, with a history as long as human existence on this earth. This phenomenon provides a suitable capacity for demonstrating certain truths of the unseen world and for expanding scientific literature relevant to the theology. In this intellectual contest, naturalistic currents, citing certain scientific data, have affirmed the unreality of religious experiences and have generated challenges in this area. Among these challenges is the pathological and pathologizing approach to religious experience. The rational foundation of religious beliefs and truths necessitates the examination of such perspectives and their evaluation in accordance with precise logical conditions and standards. Accordingly, this paper aims to discuss the aforementioned approach and its credibility in discrediting religious experiences. The research method is based on library-based data collection and an intellectual-analytical evaluative approach. The findings indicate that the pathological and pathologizing approach to religious experience is not scientifically valid, is problematic in various respects, and is prone to multiple fallacies. Consequently, this approach is incapable and unsuccessful in defending or supporting the unreality of religious experiences.

کلیدواژه‌ها English

Religious Experience
Mystical Experience
Neuropsychology of Religious Experience
Medicalization of Religious Experience
Pathological Approach to Religious Experience
Unreality of Religious Experience google is broken
1.        اسپیلکا، برنارد، هود، رالف دبلیو،  هونسبرگر، بروس، و گرساچ، ریچارد (1390). روان‌شناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی. ترجمه محمد دهقانی، تهران: رشد.
2.      شاکرین، حمیدرضا، (1385) براهین اثبات وجود خدا در نقدی بر شبهات جان هاسپرز، تهران، موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
3.      وولف، دیوید ام. (1386) روان­شناسی دین، ترجمه محمد دهقانی، تهران، رشد، چاپ اول.
4.      سوینبرن، ریچارد، (1381) آیا خدایی هست؟، ترجمه محمد جاودان، قم، موسسه انتشارت مفید، چاپ اول.
5.      قائمى نیا، علیرضا، (1380) تجربه دینی و گوهر دین، قم، بوستان کتاب، چاپ اول.
6.      الکلینى، محمدبن یعقوب، (1388 ق) الاصول من الکافى، ج 1، طهران، دارالکتب الاسلامیة، الطبعة الثالثة.
7.      گاتینگ، گرى، (1379) تقریرى اصلاح شده از تجربه دینى، ترجمه: پروانه عروج نیا، نقد و نظر، سال ششم، ش 3 و 4، تابستان و پاییز، صص 350-372.
8.      حسین زاده، محمد، (1380) معرفت شناسى، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ ششم.
9.      آلستون، ویلیام پی. (1379) تجربه دینی و باور دینی، ترجمه امیر مازیار، نقد و نظر، تابستان و پاییز، ش 23 و 24، صص 146 – 161.

انگلیسی

10.  Broad, C. D; (1934), "Argument for the Existence of God". II, The Journal of Theological Studies, XL.
11.  Damasio, A. R. (1994), Descartes' Error: Emotion, Reason, and the Human Brain, New York, Putnam.
12.  Damasio, A. R. (1999), The Feeling of What Happens, Harcourt Brace and Co.
13.  Damasio, H., Grabowski, T., Frank, R., Galaburda, A. M., & Damasio, A. R. (1994), The return of Phineas Gage: clues about the brain from the skull of a famous patient, Science, 264 (5162), 1102-1105.
14.  Davis, Cooline Franks, (1989), "The Evidential Force of Religious Experience". Oxford University Press.
15.  Hay, David, (1990), Religious Experience Today, London: Mowbray.
16.  McNamara, Patrick, (2009), The Neuroscience of Religious Experience, Cambridge University Press.
17.  Newberg, A., & Waldman, M. R. (2009). How God Changes Your Brain: Breakthrough Findings from a Leading Neuroscientist, New York, NY, Ballantine Books.
18.  Newberg, A., D'Aquili, E. G., & Rause, V. (2001), Why God Won't Go Away: Brain Science and the Biology of Belief, New York, Ballantine Books.
19.  Otto. R. (1976), "Mysticism East and West", Trans. B. L. Bracey B. C. Payne, Fourth U. S. A. Mcmillan Publishing.
20.  Russel, Bertrand, (1935), "Religion and science" (London: Oxford University Press.
21.  Persinger, M. A., (1987), Neuropsychological Bases of God Beliefs, Praeger Publishers, New York.