مجله قبسات

مجله قبسات

اقتضائی بودن «دلیل حکمت»؛ خوانشی نو در گسترة دلالت براهین حکمت بر هدایت تشریعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
نوشتار حاضر به دنبال بازخوانی گسترة «دلیل حکمت» در هدایت تشریعی است. ظاهر امر آن است که اندشمندان شیعی در اثبات عقائد دینی از طریق حکمت الهی بصورت گزینشی عمل کرده و بر اساس پیش‌فرض‌های دینی خویش به این دلیل استناد کرده‌اند. ایشان ضرورت اموری مانند وحی، نبوت، امامت، و عصمت نبی و امام را با استناد به حکمت مطلق خداوند اثبات می‌کنند، ولی اموری دیگر همانند عصمت فقها، قضات، استانداران و فرماندهان نظامی را از لوازم حکمت به حساب نمی‌آورند. آیا عدم وجود پیامبر و امام معصوم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف، به‌ویژه غیبت امام معصوم در طول 14 قرن، نقضی برای استدلال بر ضرورت وجود پیامبر و امام معصوم از طریق حکمت الهی به حساب نمی‌آید؟ نوشتار حاضر با ارائة خوانشی نو از «دلیل حکمت» ما را به این نتیجه رهنمون می‌کند که اولاً دلیل حکمت صرفاً به‌نحو اقتضائی می‌تواند هدایت تشریعی را اثبات کند و ثانیاً با توجه به عدم اشراف انسان به همة عوامل و موانع نظام آفرینش، این دلیل به‌تنهایی صلاحیت اثبات فعلیت و تعیین زمان و مکان تحقق همة مصادیق حکمت‌های الهی را در خارج ندارد. تبیین مراد از آیات دالّ بر حضور پیامبران در همة زمان‌ها و مکان‌ها و همچنین تحلیل وضعیت هدایت جامعه و ایمان مردم در شرایط عدم تحقق برخی از مصادیق حکمت‌های الهی از دیگر دستاوردهای این نوشتار است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Contingency of the "reason of wisdom"; A new reading in the scope of wisdom proofs on Legislative Guidance

نویسنده English

Safdar Elahirad
Associate Professor of Department of Theology & Philosophy of Religion of Imam Khomeini Educational and Research Institute
چکیده English

The present article seeks to reread the extent of the "reason of wisdom" on Legislative Guidance. It appears that Shia thinkers have acted selectively in proving religious beliefs through divine wisdom and based on their religious presuppositions. They prove the necessity of matters such as revelation, prophecy, Imamate, and the infallibility of the Prophet and the Imam by referring to God's absolute wisdom, but they do not consider other matters such as the infallibility of jurists, judges, governors, and military commanders as essentials of wisdom. Isn't the absence of the Prophet and the Infallible Imam in different times and places, especially the absence of the Infallible Imam during 14 centuries, a violation of the argument for the necessity of the existence of the Prophet and the Infallible Imam through divine wisdom? The present article by presenting a new reading of the "Reason of Wisdom" leads us to the conclusion that First of all, the reason of wisdom can only prove Legislative Guidance as necessary, and secondly, due to the lack of respect of man for all the factors and obstacles of the creation system, this reason alone does not have the authority to prove the actuality and determine the time and place of the realization of all examples of divine wisdom outside. Clarifying the meaning of the verses indicating the presence of prophets in all times and places, , are other achievements of this writing.

کلیدواژه‌ها English

The reason for wisdom
the Contingency of wisdom
divine guidance
the best system
the conflicts of the world
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آلوسی، شهاب‌الدین محمود بن عبدالله (1415ق). روح‌المعانی فی تفسیر‌القرآن‌العظیم و السبع‌المثانی. بیروت: دارالکتب العلمی.
حقى برسوى، اسماعیل بن مصطفى‏ (بی‌تا). تفسیر روح‌البیان. قم: دارالفکر.
رازی (فخرالدین رازی)، ابوعبدالله محمد‌بن‌‌عمر‌ (1986م). الاربعین فی اصول‌الدین. قاهره: مکتبة الکلیات الازهریة.
رازی (فخرالدین رازی)، ابوعبدالله محمد‌بن‌‌عمر‌ (2008م). الریاض‌المونقة فی استقصاء مذاهب اهل‌العلم. تحقیق اسعد جمعه، تونس: کیرانیس للنشر.
شریف‌الرضی، محمدبن‌حسین‏ (1414ق). نهج‌البلاغة. صبحی صالح، قم: هجرت.
طباطبایی، سیدمحمد حسین (1416ق). نهایةالحکمه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طباطبایی، سیدمحمد حسین (1417ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
عبودیت، عبدالرسول، و مصباح، مجتبی (1398). سلسله دروس مبانی اندیشه اسلامی 3 (خداشناسی). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
قرائتی، محسن (1388). تفسیر نور. قم: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن‏.
قمى مشهدى، محمدبن‌محمدرضا (1368). تفسیر کنزالدقائق و بحرالغرائب. تهران: سازمان چاپ و انتشارات‏.
مصباح یزدی، محمدتقی (1376). آموزش فلسفه. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1376). معارف قرآن 4 و 5 (راه و راهنماشناسی). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). آموزش عقائد. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (عدل الهى). ج‏1، قم: صدرا.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (جهان‌بینی توحیدی). ج2، قم: صدرا.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (اسلام و نیازهاى زمان‏). ج21، قم: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.